8 Signs You’re At Risk of Stroke

İnme hastalığı büyük bir toplum sağlığı sorunudur. Türkiye’de her sene 250,000 yeni inme vakası görülürken inme sonrası felçle yaşayan 2 milyon kişi olduğu tahmin ediliyor. Oysaki inmelerin büyük bir kısmı önlenebilir nedenlerden kaynaklanıyor. İnmelerin %80’i basit tedbirlerle önlenebilir. Bunun için kişisel inme riskinizi öğrenmek ilk adım.

İnme riskini arttıran 8 özellik

1. Yüksek tansiyon

Tansiyonunuzu biliyor musunuz? Tedavi edilmemiş yüksek tansiyon hastalığı inme riskini 2 ila 4 kat arttırır.

2. Atriyal fibrilasyon

Kalpte ritim bozukluğunuz var mı? Atriyal fibrilasyon denilen kalp ritim bozukluğu inme riskini arttırmaktadır. Özellikle yaşlılarda her 4 inmeden biri atriyal fibrilasyona bağlı oluşur. Kalbin düzensiz kasılmasına bağlı kalpte kan göllenmesi olur ve pıhtı oluşabilir. Bu pıhtının beyin damarlarını tıkaması ile inme gelişir.

3. Sigara

Sigara içicisi misiniz? Sigara içmek inme riskini 2 ila 6 kat arttırır. Pasif içicilik bile inme riskini ikiye katlar.

4. Yüksek kolesterol

Kanda kolesterol düzeyinizi ölçtürdünüz mü? Kanda kolesterol seviyesinin yüksek olması damar tıkanıklığına bağlı inme riskini ikiye katlayabilir. Dahası kolesterol yüksekliği kalp hastalığı riskini de arttırır.

5. Şeker hastalığı

Kan şekerinizi ölçtürdünüz mü? Şeker hastalığınız var mı? Şeker hastalığı tek başına inme riskini 1,5 ila 2,5 kat arttırır. Şeker hastalığı yüksek tansiyon, kolesterol ve fazla kilolu olmakla da ilişkilidir.

6. Hareketsiz yaşam

Egzersiz alışkanlığınız var mı? Hareketsiz yaşam inme için bağımsız bir risk faktörüdür. Hareketsizlik yüksek tansiyon, obezite, şeker hastalığı ve kalp hastalığı risklerini de arttırır.

7. Fazla kilolu olmak

Kilonuza dikkat edin. Fazla kilolu olmak inme riskini arttırır. Fazla kilolu olmak yüksek tansiyon, kolesterol ve şeker hastalığına da zemin hazırlar.

8. Ailede inme öyküsü olması

Ailenizde inme geçiren kimse var mı? İnme hastalığında genetik geçiş gösteren bir bileşen de bulunmaktadır. Henüz bunun için belirli bir gen tespit edilmese de ailede inme öyküsü olması inme geçirmek açısından risk faktörüdür. Bu yazıda bahsettiğimiz 8 risk faktörü arasında değiştirilemeyen tek özellik de budur.

İnme riski hesaplama

Kişisel inme riski hakkında bilgilenmek için ABD Ulusal İnme Derneği’nin inme riski puan tablosunu kullanabilirsiniz. Bu tablo inme riskiniz hakkında fikir verecektir. Sonuçları doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Size uyan her kutu 1 puana eşittir. En alt sıradaki toplam puanlarınızı hesaplayarak inme riskinizi öğrenin.

  • Yüksek risk ≥ 3: Doktorunuzla hemen görüşerek inme riski azaltımı için yapılması gerekenleri konuşun.
  • Orta risk 4-6: Yükselmesi durumunda sizi inme için riskli duruma sokacak birkaç risk faktörünüz var. Bunları hemen kontrol altına alarak riskinizi azaltın.
  • Düşük risk 6-8: İnme riskini kontrol etmede başarılısınız. İnme hastalığını öğrenerek aynı çizgide devam edin.

İnme riskinizi azaltmak için yapmanız gerekenler

  1. Tansiyonunuzu bilin.

     

  2. Kalp ritim problemlerinden biri olan atriyal fibrilasyon hastalığınız olup olmadığını öğrenin.

     

  3. Sigara içiyorsanız bırakın.

     

  4. Kolesteral düzeyinizin yüksek olup olmadığını öğrenin.

     

  5. Şeker hastalığınız varsa doktorunuzun tedavi önerilerine uyun.

     

  6. Günlük rutininize egzersizi yerleştirin.

     

  7. Az tuzlu, az yağlı beslenme rejimine geçin.

     

Yakınlarınızda inme oluşursa belirtilerini hemen fark edebilmek için FAST’ı (çabuk) hatırlayın

F (Face = yüz): Gülümsemesini isteyin. Yüzün bir yanı düşük kalıyor mu?
A (Arms = kollar): Kişiden iki kolunu da kaldırmasını isteyin. Bir kolu aşağıda kalıyor mu?
S (Speech = konuşma): Basit bir cümleyi tekrarlamasını isteyin. Konuşması ağır veya garip mi?
T (Time = zaman): Eğer bu belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın.

 

İnme Belirtileri Nelerdir?

İnme beyin damarlarında tıkanma, pıhtı atması veya beyin kanaması nedeniyle aniden oluşan beyin hasarıdır. İnme aynı kalp krizi gibi birden bire oluşur. Kalp krizinde kalbi besleyen damarlarda tıkanma olurken inmede sorun beyne kan taşıyan damarlardadır. Beyin dokusuna kan akışı durduğunda birkaç dakika içinde sinir hücreleri ölmeye başlar. Bu nedenle inme tıbbi acil durumdur. İnmenin erken tedavisi kişinin hayatta kalma şansını arttırdığı gibi inmeye bağlı oluşabilecek engel durumunu da hafifletir. İnmenin erken tedavi edilebilmesi için inme belirtileri fark edilerek kişinin acilen sağlık kuruluşuna ulaştırılması gerekir.

İnme belirtileri nelerdir, inme en çabuk nasıl anlaşılır?

İnmenin erken tanınması için yüz, kollar ve konuşma hızlıca değerlendirilir. İngilizce bu test akılda kalması için FAST (çabuk) şeklinde kodlanmıştır.

Face (yüz), Arms (kollar), Speech (konuşma) ve Time (zaman; zaman kaybetmeden 112’yi aramak).”

  • Yüz: Kişiden gülümsemesini isteyin. Yüzün bir yarısı donuk kalıyor mu bakın.
  • Kollar: Her iki kolunu kaldırmasını isteyin. Bir kolu aşağıda kalıyor mu?
  • Konuşma: Kısa bir cümle söylemesini isteyin. Peltek veya garip mi konuşuyor?

Eğer bu belirtilerden en az biri varsa hemen 112’yi arayın.

İnme tedavisinde dakikalar hayati önemdedir. Hastaneye kendi imkanlarınızla ulaşmaya çalışmak zaman kaybına neden olabilir. Ambulans ekibi durumu daha iyi değerlendirebilir ve ihtiyacınız olan tedaviye hemen ulaşmanızı sağlarlar.

İnme damar tıkanıklığına bağlıysa doktor aspirin veya pıhtı eritici tedavi verebilir. Bu tür tedaviler en iyi belirtilerin başlamasından itibaren ilk 3 saatte etki eder. Eğer inme beyin kanamasına bağlıysa pıhtı eritici ilaçlar durumu kötüleştirebilir. Beyin kanamasına bağlı inmelerde kanamayı durdurucu tedaviler uygulanır. Tedavideki bu farklılık nedeniyle inme tipi hemen belirlenmelidir. İnme tipi en doğru şekilde beyin tomografisi veya diffüzyon MRG (emar) ile anlaşılır.

İnmeye hazırlıklı olun

Türkiye’de her yıl 250.000 kişi inme geçiriyor. İnme geçiren her 100 kişide ortalama 20 kişi ilk ayda ölüyor. Hayatta kalanların önemli bir kısmında uzun süreli yeti kayıpları ve engellilik durumu oluşur. İnme her an birden bire oluşabilecek bir hastalıktır. Acil duruma hazırlıklı olmak büyük fark yaratabilir.

  • İnme belirtilerini öğrenin ve aile ile arkadaşlarınızı da bilgilendirin.
  • Allerjileriniz, kullandığınız ilaçlar gibi tıbbi bilgilerinizi içeren bir kartı cüzdanınızda bulundurun.
  • Aile üyelerinizle inmeyi tanıma testi FAST’ı yapın. 112’yi arama, olayı tarif etme ve adres vermeyi prova edin.

İnme aslında büyük ölçüde önlenebilecek bir hastalıktır. Risk faktörlerinin daha iyi anlaşılması ile özellikle gelişmiş ülkelerde eskiye kıyasla çok daha az kişi inmeden dolayı ölmektedir. Erken tedavi yöntemleri hastalığın hafif atlatılmasına yardım eder. İnme geçirmiş kişilerinin tekrar verimli bir hayata dönmelerini sağlamak için rehabilitasyon yöntemleri de sürekli gelişmektedir.

Stroke Treatment in 5 Steps

Beyine giden ve/veya beyinde yer alan damarların belirli bir bölgesinde yaşanan tıkanıklık ya da beyinde gerçekleşen bir kanama sonucu oluşabilen inme sonrası hareket kabiliyetinde düzelme sağlamak amacıyla en kısa sürede fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına başlanması gerekir. Hiçbir inme olgusu aynı değildir, hastanın yaşadığı komplikasyonlara göre özel bir tedavi süreci programlanması ve terapi uygulanması gerekir. İnme geçiren hastaların çoğunda doğru inme tedavisi neticesinde fonksiyonel yetilerde iyileşme görülür.

Felç (İnme) Belirtileri Nelerdir?

İnmeye en kısa sürede müdahale etmek, ölümleri önlemek ve kalıcı etkilerini en aza indirmek açısından oldukça önemlidir. İnme erkenden tanıyabilmek amacıyla dikkate alınan başlıca belirtiler algı, yüz, kol ve bacaklarda meydana gelir.

  • Felç geçirdiğinden şüphelenen kişiden gülümsemesi istendiğinde ağzın bir tarafında diğerine göre farklı seviyede bükülme ve eğrilik görülebilir.
  • Kollarda güçsüzlük oluşabilir. Bunu tespit edebilmek için hastadan her iki kolunu da havaya kaldırması istenir. Güç kaybı nedeniyle kollardan birinde kayma, aşağı düşme ve dengesizlik yaşanır.
  • Yürümede bozukluklar, koordinasyon ve dengede problemler görülür.
    Konuşulanları anlamada ve konuşmada güçlük gözlemlenir.
  • Kişiden basit cümleler kurması istendiğinde bunu yapamayabilir.
    Kişi ani görme kaybı, baş ağrısı, baş dönmesi yaşayabilir.

Bu belirtilerin görülmesi durumunda 112 aranmalı ve en kısa sürede felç geçirmekte olan hasta müdahale yapılabilecek sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

5 Adımda İnme Tedavisi

İnme (felç ) sonrası ilk müdahalelerin ardından fonksiyonel kayıp yaşanması durumunda aktif katılım sağlayabilecek, yeterli fiziksel kondisyona ulaşmış, öğrenme sürecini takip edebilecek seviyeye gelmiş hastalar için hedefler belirlenerek rehabilitasyon faaliyetlerine başlanır.

Rehabilitasyonun asıl amacı inmeli hastanın yaşam kalitesini olabileceği maksimum düzeye ulaştırmaktır. Rehabilitasyon sürecinde robotik fizik tedavi, egzersiz ve nörolojik eğitim faydalı olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. İnme tedavisi süreci 5 ana başlıkta toplanabilir.

  1. Yürüme Terapisi

    İnme sonrası bozulan ayak ve bacak fonksiyonlarını düzeltmek amacıyla robotik fizik tedavi teknolojileri, botulinyum toksin A uygulamaları ve özel egzersizler ile yürüme rehabilitasyonu uygulanır. Robotik destekli cihazlar sayesinde vücut ağırlığı ihtiyaç duyulan ölçüde desteklenir ve harekete odaklanılır. Böylece hasta yorulmadan motor iyileşme için ihtiyaç duyduğu hareketleri tekrarlayabilir. Ayrıca yürüme terapisinde kullanılan robotik cihazlar yapılan egzersizin kinetiği ile ilgili doktorlara geri bildirim sağlar ve rehabilitasyon sürecinin doğru izlenebilmesine yardımcı olur.

  2. Denge Tedavisi

    İnme sonrası çeşitli nörolojik sebeplerden dolayı denge ve koordinasyonda sıkıntılar yaşanabilir. Beyin iyileşmeye başladıkça bu koordinasyon bozukluklarında da iyileşmeler görülür fakat tam anlamıyla geri kazanım için bu konuya özel olarak eğilmek gerekebilir. Düşme ve denge tedavisi hastanın yaşam kalitesini arttırmada önemli bir yer tutar.

  3. Yutma ve İletişim Bozukluklarının Tedavisi

    İnme geçirmiş hastaların yarısında yutma bozukluğu (disfaji) ve konuşma güçlüğü meydana gelir. Yutmadaki bozukluk su kaybı (dehidratasyon) ve beslenme güçlüğü riskini ortaya çıkartır. Yeniden yutma yetisinin geliştirilmesi, postürün düzeltilmesi, yemek miktar ve kıvamında değişiklik yapılması bozulan yutulma fonksiyonu için uygulanan tedaviler arasındadır.

    Dil bozukluğu yaşayan hastalar için durumu tüm detaylarıyla ele alan tedavi ve telafi yöntemleri geliştirilmiştir. Tedavide amaç hastanın yeniden en etkili şekilde iletişim kurmasını sağlamaktır. Çeşitli terapi yöntemleri ile konuşmanın ve dil fonksiyonlarının gelişmesi hedeflenmekte bunun dışında değişik yöntemler ve yardımcı aletler aracılığı ile iletişim sağlanmaktadır.

  4. Psikolojik Destek

    İnme geçiren hasta yaşadığı fiziksel güçlüklerden dolayı depresyon, anksiyete, üzüntü, yas benzeri psikolojik reaksiyonlar gösterebilir. Bazı hastalarda bu duygusal değişiklikler bakım ve tedavi aktivitelerini sekteye uğratacak boyutlara ulaşabilir. Hastanın kendine güvenini koruması, çevresiyle etkileşime devam etmesi, hobilerini mümkün olduğunca sürdürmesi motivasyonunu etkiler. Rehabilitasyon sürecinde hastanın bu açıdan gözlemlenmesi ve var olan sorunların tespit edilmesi tedavinin iyi sonuç vermesi açısından oldukça önemlidir.

  5. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

    Bir kere inme geçiren hastalarda inme riski, daha önce hiç inme geçirmeyen hastalara göre çok daha yüksektir. İnmeye sebep olan rahatsızlığın tekrar yaşanmaması adına hasta ve hasta yakınlarının yaşam tarzı ile ilgili bilinçlendirilmesi gerekir. Sağlıklı beslenme, mümkün olduğunca düzenli egzersiz, kilo takibi, varsa alkol kullanımı minimuma indirme, sigarayı bırakma gibi daha sağlıklı yaşamaya yönelik adımlar atılması konusunda destek verilir. Ayrıca ihtiyaç halinde diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol gibi kronik hastalıklara karşı düzenli ilaç kullanılması gerekir.

Memory Loss After Head Injury

Kafa travması nedeniyle beyin hasarı oluşan ve bu nedenle komaya giren kişiler, uyandıkları ilk günlerde hafıza kaybı yaşayabilir. Özellikle travmaya neden olan olay ve onun biraz öncesindeki kısa dönemli hafıza tamamen silinebilir. Hafıza kaybı dışında kişi nerede olduğunu bilemeyebilir, ajite olabilir, dürtüsel veya aşırı duygusal davranabilir. Sosyal kuralları ihmal edip uygunsuz konuşabilir, küfür edebilir, kendini kontrol etme becerisini yitirebilir ve çocuk gibi olabilir. Komadan yeni çıkan kişi kendine tamamen yabancı ve garip davranabilir.

Post-Travmatik Amnezi (Travma Sonrası Hafıza Kaybı)

Komadan sonraki bu dönem iyileşmenin normal bir parçasıdır. Tıbbi olarak post-travmatik amnezi (PTA) olarak adlandırılır. Post-travmatik amnezi veya travma sonrası hafıza kaybı geçmişte beynin uğradığı hasarın ardından günlük hafızayı oluşturamadığı bir dönem olarak tanımlanmıştı. Ancak daha yakın zamanda bu terim zaman, mekan ve kişi oryantasyonunun bozulmasını da içine alacak şekilde genişletildi. Yani beyin hasarı sonrası komadan uyanan kişi kim olduğunu, başına ne geldiğini, nerede olduğunu bilemeyebilir. İsmi, yakınlarının ismi, içinde bulunulan mevsim, devlet başkanının ismi gibi temel bilgileri bile hatırlamayabilir.

PTA Ne Kadar Sürer?

Genel olarak post-travmatik amnezi, öncesindeki koma süresinin 3-4 katı daha uzun sürer. Örneğin 3 hafta komada kalan bir kişide PTA 10 hafta veya daha uzun devam edebilir. PTA süresi uzun dönemli iyileşme sonuçlarını tahmin etmede kullanılan göstergelerden biridir. Sürenin uzamasının nihai iyileşme oranının azalması ile ilişkili olduğu bulunmuştur.

Kafa Travması Sonrası Hafıza Kaybı Belirtileri

Kafa travması sonrası hafıza kaybı döneminde kişi etrafında olup bitenlere bir şekilde cevap verir fakat şaşkındır. Her gün yaptığı aktivitelerini hatırlamayabilir. Geleceği düşünüp plan yapamayabilir. Bir yerden diğerine otomatik olarak gider ya da terapistinin verdiği görevleri ezbere yapar. Konuşabiliyorsa cevapları hatırlamadığı için aynı soruları tekrar tekrar sorabilir. Yakını sürekli yanında olmasına rağmen “Bütün gün neredeydin?” gibi sorular sorabilir.

Yaralanma veya kaza öncesine ait bazı hatıralar kalıcı veya geçici olarak yitirilebilir. Örneğin kazadan beş ay önce üniversiteden mezun olmuş bir genç hala okula devam ettiğini sanabilir. Aile üyelerini hatırlamayabilir veya etrafını anlamlandırmaya çalışırken sağlık çalışanlarını aile üyeleri ile karıştırabilir. Genelde bu durum geçicidir.

Komadan yeni çıkan hastalar oldukça ajite olabilir ve sakinleştirme çabaları sonuç vermeyebilir. Psikotik belirtiler, halüsinasyonlar görülebilir. Zarar verici davranışları durdurmak için sakinleştirici ilaçlar verilmesi gerekebilir. Bazen içinde bulundukları durumu açıklamak için gerçek ve hayallerin karışımından oluşan fantastik bir senaryo yaratabilirler. Dışardan mantıksız görünse de bu açıklamalar kişiyi tatmin edebilir. Çoğu kez hastalar doktor ve hemşireleri gardiyan olarak hayal eder, kötü davranışları nedeniyle kendilerini hapsettiklerine inanabilir.

Kafa Travması Sonrası Hastaya Nasıl Davranmalı?

Komadan yeni çıkmış hastanın sorularına olabildiğince basit kelimelerle ve kısa cümlelerle cevap verilmelidir. Kolayca yanıtlayabileceğinden emin olunan sorular dışında karmaşık soru sorulmamalıdır. Kişiye yanıt vermediği sorular sormak onu endişelendirebilir veya sinirlendirebilir.

Komadan uyanma ve post-travmatik amnezi dönemine geçiş aile için mutluluk kaynağı olabildiği gibi zor bir sürece de dönüşebilir. Daha önce hareketsiz, tepkisiz olan hasta uyanır ve hareket etmeye başlar. Ailesi ve yakınları rahatlar. Ancak bu dönemde çoğunlukla hastanın davranışları çocuk gibidir veya kendi karakterinin tamamen dışındadır. Bu görünüm ailenin iyileşme için daha çok uzun yol kat edilmesi gerektiğinin farkına vararak paniklemesine yol açabilir.

PTA yaşayan hasta rehabilitasyonun bu erken döneminde fazla dikkat gerektirmeyen, bol tekrarla öğrenilen becerileri edinebilir. Hareket, yürüme ve kendine bakım aktivitelerinde gelişme gösterebilir. Hastaya karşı tutarlı davranarak, onunla tartışmayarak davranış problemlerinde de aşama kaydedilebilir.

Hafıza Kaybı Yaşayan Kişi ile İletişimde İpuçları

  • Odaya her girişte kendinizi tanıtın.
  • Zamana oryante olabilmesi için sabah mı, öğlen mi, akşam mı, gece mi olduğunu söyleyin.
  • Dokunmadan önce onu uyarın.
  • Güvenini kazandığınızda sevdiği şeylerden ve beraber geçirdiğiniz mutlu anılarınızdan bahsedin.
  • Kaza öncesi hayatı üzerine konuşun fakat hayatını yeniden kurması fikrinden henüz bahsetmeyin.
  • Tanıdığı kişilerin fotoğraflarını gösterin.
  • Odasını tanıdığı eşyalarla dekore edin.
  • Kaza geçirdiğini ve hastanede olduğunu hatırlatın.
  • Güvenli bir yerde olduğunu, tehlikenin geçtiğini, zarar görmeyeceğini söyleyip rahatlatın.
  • Günlük tutarak günden güne olan değişim ve gelişmeleri not edin.
  • Kazayı hatırlamaya çalışmasını istemeyin. Bunu yapamaz ve hayal kırıklığına uğrayabilir.
  • Sabırlı olun. Beynin iyileşmesi çok uzun zaman alabilir.
  • Hastanın söylediği kötü sözleri veya yaptığı saldırgan hareketleri kişisel olarak algılamayın.
  • Post-travmatik amnezi dönemindeki kişi ne yaptığının tam olarak farkında değildir ve davranışlarından sorumlu tutulmamalıdır.

Organizing Work and Home Life After Stroke-Stroke

İnme veya travmatik beyin hasarı nedeniyle felç gelişmiş bir kişi tekrar ev veya iş hayatına döndüğünde sahip olduğu araç ve olanakları gözden geçirmelidir. Zamanı, mekanı ve kullandığınız eşyaları kendinize göre yeniden ayarlamak iş verimini oldukça arttırır. Beyin hasarı sonrası iyileşme süreci aylar, yıllar hatta ömür boyu devam edebilir. Bu açıdan organizasyondaki ayarlamalar yapılan işlerin ve becerilerin değişimine uygun şekilde sürekli devam eder.

Hayatı yeniden organize etmek, yeni alışkanlıklar kazanmak kolay değildir ancak başarılabilir. Sağlık alanında olduğundan belki de daha fazla oranda, kişisel gelişim yaklaşımı ile farklı stratejiler geliştirilmiştir. Elbette her strateji her kişi ve durumda etkili olmaz. Rehabilitasyon sürecinde, mevcut kısıtlılıklar ve beceriler dikkate alınarak size uygun öneri ve teknikleri iş ve uğraşı terapisti ile çalışarak edinebilirsiniz.

Zaman Yönetimi

Yapmanız gereken işleri günlük ve haftalık olarak yazıp planlayın.

Gün içinde programınızı gözden geçirin ve yapmayı unuttuğunuz şey olup olmadığını kontrol edin. Bunu hatırlamada zorlanıyorsanız alarm kurabilirsiniz.

Programınızı yanınızda taşıyın. Sadece tek bir programınız olsun.
Yolculuklarınızı önceden planlayın. Yolculuk süresini, molaları, gideceğiniz yerin çalışma saatlerini dikkate alın.

Sorumluluklarınızla ilgili hatırlatıcılar oluşturun.

Listeler hazırlayın ve işlerinizi önemlerine göre kategorize edin. Listeyi kısa tutun.

Büyük işleri küçük parçalara ayırın ve her seferinde tek bir parça ile uğraşın.

İşlerin başlangıç ve bitiş zamanlarını hatırlatmak için alarm kurun.
Beyin hasarı aynı anda birden fazla iş yapma becerisini kısıtlayabilir. Bu nedenle yapmanız gereken her işe ayrı zaman ayırın.

Gerçekçi hedefler belirleyin. Belirli bir hedefe ulaşabilmek için kendinize bol zaman verin.

İlerleme gösterdikçe kendinizi ödüllendirin.

Mekan ve Eşya Yönetimi

Anahtar, cüzdan, gözlük, telefon gibi eşyalarınızı her zaman belirli bir yerde bulundurun. Böylece ihtiyacınız olduğunda kolayca bulabilirsiniz. İşiniz bittiğinde tekrar aynı yere bırakın. Aynı evi veya iş yerini paylaştığınız kişileri eşyalarınızın yerini değiştirmemeleri konusunda uyarın.

Gereksiz eşyalardan kurtulun. Eğer koleksiyon yapma alışkanlığınız varsa tekrar düşünün. Üst üste yığılan gereksiz objeler dikkatinizi dağıtıp enerjinizi tüketebilir. Az eşya takip edilecek ve ilgilenilecek daha az şey demektir.

Banyo

Banyonuzda bulunan ve 6 aydan uzun süredir kullanmadığınız hijyen ürünlerini ve son kullanma tarihi geçmiş ilaçları atın.
Her gün kullandığınız eşyaları kolay erişebileceğiniz bir yerde, bir arada tutun. Bunun için ufak bir sepet kullanabilirsiniz.
Daha nadir kullandığınız eşyaları dolap veya raflara düzenli biçimde yerleştirin. Her eşyanın yeri belli olsun, gerekirse etiket kullanın.
Her aile üyesinin hijyen ürünleri için kendine ait bir yeri olsun.
Duş veya küvette kullanılan şeyler için askı veya duvar raflarını kullanabilirsiniz.

Mutfak

Son kullanma tarihi geçmiş veya bozulmuş ürünleri düzenli olarak ayıklayın.
Her gün kullandığınız araçları beraber bir sepet içinde tutabilirsiniz. Daha nadir kullandığınız araç gereçleri kendilerine ait dolap veya çekmecelere düzenli şekilde yerleştirin. Geniş dolap raflarından daha verimli yararlanabilmek için daha ufak sepetler kullanabilirsiniz.
Mutfakla alakalı olmayan eşyaları mutfakta tutmayın.

  1. Elbise Dolabı

    Hiç giymediğiniz kıyafetleri dolabınızdan ayıklayın. Bedeni uymayan veya yıpranmış elbiselerden kurtulun. Ayakkabılarınızı gözden geçirin. Aşınmış, yıpranmış ayakkabılar ayağınızı zorlayabilir veya düşme riskinizi arttırabilir.
    Giydiğiniz, vücudunuza olan ve birbiriyle uyumlu giysileri tutun. Alışveriş yaparken gerçekten kullanacağınız ve ihtiyacınız olan ürünleri satın alın.
    Kıyafetlerinizi günlük rahat kullanım ve iş için birbirinden ayırın. Farklı renk gruplarını ayrı tutarak kıyafet seçmeyi kolaylaştırabilirsiniz.
    Mevsimi geçen kıyafetleri ayrı bir dolapta saklayabilirsiniz. Böylece sürekli kullandığınız dolap rahatlar.
    Çanta, aksesuar gibi elbise dışı nesneleri başka bir yerde tutun.

  2. Evi Toparlamak

    Evinizde sizi en çok rahatsız eden, en düzensiz kısmı belirleyin. Evi toparlamaya oradan başlayarak sırayla diğer odaları halledin.
    Temizlik için dinlenmiş ve hazır olacağınız bir zaman ayırın.
    Gerekirse bir akadaşınız veya yakınınızdan yardım isteyin.
    Birkaç tane kutu/sepet ve bir çöp kovası hazırlayın. Tutmak istediğiniz eşyaları ve çöpe atmak, bağışlamak veya başkasına vermek istediğiniz şeyleri birbirinden ayırın. Çöpleri atın, vermek istediklerinizi verin ve tutmak istediğiniz şeyleri uygun yerlerine yerleştirin.
    Dolap, çekmece ve rafları düzenlerken bulundurdukları şeylere göre etiketlemeyi düşünebilirsiniz.

  3. Çalışma Ortamı

    Yatay yüzeyleri sınırlı tutun. Yüzey arttıkça dikkat dağıtıcı eşyaların birikme olasılığı artar.
    Çekmecelerinizi, raflarınızı, klasörlerinizi etiketleyin. Kullandığınız şeyleri sonra yerlerine geri koyun.
    Ergonomik çalışın. Sandalye, masa ve monitörü vücudunuza uygun pozisiyona getirin. Sandalyede otururken kollarınız dirsekten 90 derece bükülü rahat bir şekilde sarkmalıdır. Önkol ve uyluklar yere paralel olmalıdır. Sırtınız ve baldırlarınız yere dik konumda olmalıdır. Ayağınız yere düz şekilde basmalıdır. Monitöre bakmak için başınızı kaldırmanız veya indirmeniz gerekmemelidir. Karşıya baktığınızda ekranı rahat görebilmelisiniz. Gözleriniz ekranın üst kenarından yaklaşık üçte bir aşağıya odaklanmalıdır. El bilekleriniz klavye ve fare kullanırken düz veya hafif geriye bükülü olmalıdır, içe bükülü olmamalıdır.

Finans ve Evrak İşlerini Organize Etmek

Faturalarınız için otomatik ödeme talimatı verin. Otomatik ödenemeyenler için takviminizde hatırlatıcılar oluşturun. Ödemeleriniz sonucu aldığınız faturaları dosyalayın.

Tek kredi kartı kullanırsanız harcamalarınızı takip etmeniz kolaylaşır. Bütçenizi düzenlemek için uygun bir bilgisayar programı kullanabilirsiniz.

Kağıtları elinize geçtikleri anda saklanması gereken ve atılması gereken olarak ikiye ayırın. Böylece gereksiz kağıt yığınlarının önüne geçebilirsiniz.

Belgeleriniz dosyalara ayırın. Dosyalar için renk kodları veya alfabetik sıralama yapabilirsiniz. Bilgisayar dosyalarınız için de klasörler oluşturun.

Önemli evraklarınız için bir bankada kasa kiralayabilirsiniz veya evinize güvenli bir kasa alabilirsiniz.

Günlük Eşyalar

Yaptığınız özel işler için ayrı çantalar oluşturun. Örneğin iş, gezinti, fizik tedavi, spor gibi aktivitelerde ihtiyaç duyduğunuz şeyler ayrı çantalarda olursa hazırlanıp çıkmanız hızlanır.

Yemek Hazırlama

Yemek hazırlama beyin hasarı geçirmiş biri için zor olabilir. Dikkat eksikliği, unutkanlık gibi sorunlar ocağı açık unutmak gibi riskleri beraberinde getirebilir. Fırın veya ocak açıkken mutlaka bir zamanlayıcı kullanın.

Yemek tariflerini uygulamak zorlaşabilir. Bir malzemeyi kullanıp kullanamadığınızı, kaç ölçü koyduğunuzu unutabilirsiniz. Sıralamada önemli basamakları atlamanız veya yerlerini karıştırmanız da mümkündür. Bununla başa çıkmak için tarifleri en basit basamaklarına ayırın. Başlamadan önce tüm malzemeleri çıkarın ve hazırlayın. Her şeyi kullanacağınız ölçekte daha küçük kap veya tabaklara ayrıştırın. Gereken kadarını ayırdıktan sonra kalanı tekrar yerine yerleştirin. Tarifin bir kopyası üzerinden, her basamağı yaptıkça tik atın. Ekstra dikkat göstermeniz gerektiği için yemek hazırlamak alışık olduğunuzdan uzun sürebilir. Kendinize yeterli zamanı verin. Kahvaltı gibi kısıtlı zamanda hazırlamanız gereken bir öğünde gerekli malzeme ve araçları akşamdan ayırabilirsiniz.

Her hafta yapacağınız yemekleri önceden planlayıp ona göre alışveriş yapın. Yoğun günlerde daha pratik yemekler hazırlayabilir veya önceki günden artanları yiyebilirsiniz.

Alışveriş

Araba kullanmak, park etmek, çok sayıda görsel ve işitsel uyaranın tetikleyebileceği yorgunlukla başa çıkmak, ihtiyaç olan şeyleri hatırlamak alışveriş yapmanın içerdiği bazı güçlüklerdir. Bu güçlükleri aşmak için bazı stratejiler kullanılabilir. Sabah alışveriş yapmak kalabalıklardan kaçınmayı sağlayabilir. Alışverişe çıkmadan önce alınması gereken ürünlerin tam bir listesi yapılmalıdır. En sık gereken şeyleri içeren şablon bir liste oluşturup her alışveriş öncesi bu listenin üzerinden geçerek süreci pratikleştirebilirsiniz. Çok sayıda şeyi aynı anda almak enerjinizi birden tüketiyorsa alışverişlerinizi daha küçük miktarlara ayırın. Gerektiğinde bir yakınınızdan yardım isteyin. İnternet yoluyla marketten evlere servis hizmetleri büyük kolaylık sağlayan yeni bir uygulamadır.

Çamaşır

Çamaşır yıkamak de yemek hazırlamak gibi sağlıklı kişiler için bile yorucu olabilir. Çamaşır makinesi ve kurutucuyu açtığınızda alarmınızı ayarlayın. Makinenin çalıştığı odadaki ışığı açık bırakmak unutmanızı önleyebilir. Müsait zamanınıza göre yıkayacağınız çamaşır miktarını belirleyin. Başladığınız işi bitirin. Yani yıkama, kurutma, ütüleme ve dolaba yerleştirme işlemlerini ertelemeden tek seferde halledin.

Home Physical Therapy for Paralyzed Patients

Felçli hastaların evde yapabilecekleri egzersizler iyileşme oranlarını arttırır. İnmeye bağlı felç rehabilitasyonunun odak noktası bol tekrar yapmaktır. Tekrar, inme geçirmiş beynin plastisite özelliği ile kendini yeniden programlamasını sağlamanın ana yoludur. Felçli hastalar evde fizik tedavi yaparken tekrarı arttırmaya yönelik stratejileri uygulamalıdır. Fizik tedavinin başarılı olması için mutlaka hastanede yapılması gerekmez. Yapılan araştırmalar sonucunda tedavinin uygulandığı mekan, hatta felçten sonra geçen zamana kıyasla egzersiz yoğunluğu ve sıklığının sonuçlar üzerinde en etkili bileşen olduğu görülmüştür.

Felç için egzersizlerinizi düzenli yapmalısınız.

Normal egzersizler kaslarınızı güçlendirmeye yöneliktir, felç egzersizleri ise beyninizi eğitmeyi amaçlar. Bunun için felç egzersizleri çok fazla sayıda tekrar içerir. Beynimiz belli duyulara ne kadar çok maruz kalır ve hareketleri yapmaya ne kadar çok çabalarsa o hareketi yapmayı sağlayacak sinir devrelerinin kurulma şansı o derece artar. Her ev fizik tedavi seansında belli hareketleri yüzlerce tekrar yapmanız gerekir.

Mükemmel olmasa da hareketi yapmaya çabalamak iyidir.

Klinisyenler arasında çok sayıda tekrar mı yoksa hareketi doğru yapmak mı daha önemli konusunda tartışmalar devam etmektedir. Bazı klinisyenler yanlış yapılan hareketlerin beyinde yanlış devreler oluşmasına yol açtığına ve iyileşmeyi olumsuz etkilediğine inanır. Diğerleri ise tüm hareketlerin tedavi edici etkisi olduğuna inanır, hiç veya az hareket etmek daha kötüdür der. Hareketleri yanlış yapmak ancak nasıl hareket ettiğinizi umursamaz ve yapabileceğinizin en iyisini yapmaya yoğunlaşmazsanız yararsızdır. Başta çabaladığınız hareketi yanlış yapıyor da olsanız, her tekrarda hatanızı fark edip daha iyisini başarmaya odaklanmanız durumunda beyindeki sinir devreleri de amaca yönelik olarak kendilerini ayarlayacaktır.

El ve kol felci için zorunlu kullanım tedavisini deneyin.

Felçli hastaların evde yapabilecekleri fizik tedavi yöntemlerinden birisi de zorunlu kullanım terapisidir. Zorunlu kullanım tedavisinde sağlam tarafın kullanımı bir sargı veya eldiven ile kısıtlanır. Böylece hasta günlük işlerinde felçli elini kullanmak zorunda kalır. Hasta tüm dikkat ve çabasını felçli kol ve eli üzerinde toplar. Felçli tarafta hiç hareket olmasa bile zorunlu kullanım terapisini denemekte fayda vardır. Günde 6 saat kadar uygulanması durumunda etkili olduğu bilinmektedir.

Elinizi ayna terapisi ile çalıştırın

Ayna terapisi de evde uygulayabileceğiniz basit fakat etkili fizik tedavi yöntemlerindendir. Masa üstü aynasını iki eliniz arasına yerleştirin. Sağlam elinizin aynadaki yansımasına bakarak daha önce öğrendiğiniz rehabiltasyon egzersizlerinizi her iki elinizle birden uygulamaya çalışın. Ayna görüntüsü beyninizde felçli elinizin de sağlam eliniz gibi hareket ettiği algısını oluşturacaktır. Bu algı beyin plastisitesini arttırır ve ince el becerilerinin geri kazanılmasını hızlandırır.

 

Daha iyi sonuçlar almak için zihinsel alıştırmalar yapın.

Zihinsel alıştırma veya mental pratik bir şeyi yaptığınızı hayal etmek demektir. Egzersize başlamadan önce zihninizde uygulayacağınız hareketleri yaptığınızı hayal edin. Hareketi görsel olarak hayal etmeniz fiziksel egzersize benzer şekilde beyin plastisitesini arttırır. Fiziksel egzersizle mental alıştırmaların kombine edilmesi daha iyi sonuçlar elde edilmesini sağlar. Her egzersiz öncesi birkaç dakika zihinsel alıştırma yapmayı ihmal etmeyin.

 

Evde kullanabileceğiniz egzersiz aletleri edinin.

Gerçekten ucuz ve basit birkaç alet edinerek evde yapacağınız fizik tedaviyi hem daha eğlenceli hem de daha verimli hale getirebilirsiniz. Denge tahtası, pilates (Bobath) topları, egzersiz bisikleti, terapi hamurları, ağırlıklar evde kullanabileceğiniz egzersiz araçlarından bazılarıdır.

Sabırlı olun.

Felçli hastaların rehabilitasyon süreci sabır ve kararlılık gerektirir. İyi şeylerin hemen şimdi olmasını arzu ederiz fakat felçte düzelme küçük adımlarla başarılır. Kısa yoldan mucizevi iyileşmeler beklemeyin. Her gün sabırla, tekrar tekrar egzersizlerinize devam etmelisiniz. Günün sonunda belki bir fark hissetmeyeceksiniz ya da çok küçük kazanımlarınız olacak. Ancak her gün disiplinli bir şekilde devam ederseniz haftalar veya aylar içinde iyi yönde değişimler ortaya çıkacaktır.

Doktor ve fizyoterapistinize güvenin.

“Bakalım belki işe yarar” gibi ikircikli düşünceler tedavinize yarar sağlamaz. Doktor ve fizyoterapistinizin yüzlerce felç geçirmiş hastayı tedavi ettiğini ve tüm dünyada onbinlerce felçli hastanın katıldığı bilimsel çalışmalar sonucunda etkisi kanıtlanmış yöntemleri size önerdiğini bilmelisiniz. “İşe yarayana kadar tedavime devam edeceğim” deme kararlılığını gösterin.

Dikkat dağıtıcı şeyleri ortadan kaldırın.

Evde fizik tedavi yaparken çevrenizde farkında olmadığınız dikkat dağıtıcı şeyler olabilir. Örneğin televizyon veya diğer ev sakinlerinin aktiviteleri, siz duymadığınızı sansanız da beyninizi meşgul eder ve dikkatinizi dağıtır. Bu nedenle yaptığınız egzersizlerden maksimum faydayı sağlayamayabilirsiniz. Evde fizik tedavi için mümkün olduğunca sakin bir ortam oluşturmalısınız.

Platonun sizi durdurmasına izin vermeyin.

Hastaneden taburcu olup evde fizik tedaviye başladığınızda plato olarak adlandırılan iyileşme hızınızda yavaşlama fark edebilirsiniz. Bunun motivasyonunuzu bozmasına izin vermeyin. Plato iyileşmenin durması demek değil, iyileşme hızında yavaşlama anlamına gelir. İyileşme siz durduğunuzda durur. Platoyu aşmanın en iyi yolu tedavi yöntemlerinizi çeşitlendirmektir. Farklı uyarılara maruz kalmak beyninizi iyileşmek için tekrar uyaracaktır.

Felcin sizi durdurmasına izin vermeyin.

Umudunuzu canlı tutmak iyileşmek için elzemdir. Kendinizi kısıtlamayın, dışarı çıkın, sosyalleşin. Diğer felçli kişilerle konuşun, hasta derneklerine katılın. Felci yenmeyi başarmış pek çok örnekten ilham alın. Umudunuzu asla yitirmeyin.

Spastisiteyle akıllıca başa çıkın.

Spastisite, yani kaslardaki sertlik ve istemsiz kasılma artışı inmeye bağlı felçte sık görülen bir durumdur. Egzersiz hareketleri spastisitenin azalmasına katkıda bulunur. Pasif germeler ve aktif hareketler beyindeki devreleri yeniden oluşturarak spastisiteyi azaltıcı etki gösterir. Spastisiteniz azaldığı gibi istemli hareketleriniz de sabırlı tedavi ile artacaktır.

 

Stroke – General Information

İnme, beyin kan dolaşımının aniden bozulması nedeniyle gelişen acil bir tıbbi sorundur. Beynimizdeki sinir hücreleri yaşamak için sürekli oksijen ve besin desteğine ihtiyaç duyar. Bu destek kesilirse birkaç dakikadan sonra sinir hücreleri ölmeye başlar ve kalıcı beyin hasarı gelişir. Bu nedenle inme belirtileri fark edilir edilmez kişinin sağlık kuruluşuna ulaştırılması çok önemlidir. Tedavi erken başlanırsa beyin hasarı daha az olur. Bir kişinin inme geçirdiğinden şüpheleniyorsanız hemen 112’yi aramalısınız.

İnme Belirtileri

İnme tedavi edilebilir bir hastalıktır. Bunun için belirtilerin hemen fark edilmesi gerekir. Bir kişinin inme geçirdiğini hızlıca tanımanın yolu yüz, kol kuvveti ve konuşmasını değerlendirmektir.

  • Yüz: Gülümsemesini veya dişlerini göstermesini isterseniz yüzünün bir yarısı donuk kalır.
  • Kol kuvveti: İki kolunu da yukarı kaldırmasını ve öyle tutmasını isterdiğinizde bunu yapamaz, bir kolu güçsüzdür.
  • Konuşma: Konuşması bozulabilir veya hiç konuşamayabilir.
  • Hemen 112’yi arayın: Eğer bu belirti ve bulgulardan biri veya daha fazlası varsa beklemeden 112’yi arayın.

➡️ İnme belirtileri hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

İnme Neden Olur?

İnme beynin kan dolaşımının bozulması nedeniyle olur. Başlıca iki şekilde gerçekleşir:

  • İskemik: Beyin kan dolaşımı damar içinde meydana gelen bir pıhtı nedeniyle bozulur. Tüm inmelerin %85’i iskemik karakterdedir.
  • Hemorajik: Zayıflamış bir damarın çatlaması ile beyin kanaması olmasıdır.

Bazen inme belirtileri ortaya çıktıktan sonra 24 saatten kısa süre içinde tamamen düzelir. Buna geçici iskenik atak denilir. Tam inme geçirme açısından uyarı niteliğindedir. Gecikmeden sebebi araştırılmalı ve risk faktörleri kontrol altına alınmalıdır.

İnme Risk Faktörleri

İnme çok büyük oranda önlenebilir bir hastalıktır. İnme için başlıca risk faktörleri:

  • Sigara içiciliği
  • Hipertansiyon
  • Diyabetes mellitus (şeker hastalığı)
  • Kalp ritm bozukluğu (atriyal fibrilasyon)
  • Kolesterol yüksekliği
  • Hareketsiz yaşam
  • Ailede inme öyküsü olması
  • İleri yaş

İnme(felç) Kimde Olur?

İnme hem erkeklerde hem de kadınlarda görülür. İnme genelde yaşlı hastalığı olarak bilinir. Gerçekten de yaş ilerledikçe inme geçirme riski artar. Ancak orta yaş döneminde, gençlik yıllarında hatta çocuklarda da inme görülebilir. Farklı yaşlarda geçirilen inmenin vücuda etkisinde, tedavisi ve iyileşme sürecinde farklılıklar olabilir. Yaş, cinsiyet ve diğer özel gruplara göre inmenin etkilerini öğrenmek için ilgili yazımızı okuyabilirsiniz.

İnmeye Karşı Koruyucu Önlemler

İnme risk faktörlerinin büyük bir kısmı değiştirilebilir. Koruyucu önlemlere dikkat ederek gerçekleşen inme vakalarını %80 oranında azaltmak mümkündür. Bunun için sağlıklı beslenmeli, düzenli egzersiz yapmalı, normal kilonuzu korumalı, alkol alımını sınırlandırmalı ve sigara içmemelisiniz. Hipertansiyon, hiperkolesterolemi, diyabetes mellitus, atriyal fibrilasyon gibi inme riskini arttıran bir hastalığınız varsa doktor tavsiyesi ile reçete edilmiş ilaçlarınızı düzenli kullanmalı ve sağlık kontrollerinizi aksatmamalısınız. Geçmişte geçici iskemik atak veya inme geçiren kişilerde tekrar inme oluşma riski çok yükselir ve koruyucu önlemler özellikle önemlidir.

İnme (felç) Tedavisi

Tedavi inme tipine, nedenine, etkilediği beyin bölgesine göre değişebilir. İlk tedavi ilaçlarla olur. İskemik inmelerde ilk birkaç saat içinde kullanılan pıhtı eritici ilaçlar tıkanan damarın açılmasını sağlayabilir. Hemorajik inmelerde ise kafa içi basıncı yükselirse bunu rahatlatmak için ameliyat gerekebilir.

İnme sonrası İyileşme Süreci – Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Akut dönemde hayati fonksiyonlar kontrol altına alındıktan sonra fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci başlar. İnme beyin hasarına neden olur. Beynimiz ölen sinir hücrelerini yerine koyamaz. Ancak inme odağının dış kısımlarındaki kısmi hasara uğrayan bölgeler iyileşebilir. Ayrıca beyindeki sağlam kısımlar hasara uğrayan kısımların fonksiyonlarını üstlenebilir. Bu adaptasyon ve öğrenme içeren bir süreçtir, nöroplastisite olarak bilinir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon beynin yeniden öğrenme sürecini hızlandırmak ve en üst düzeye çıkarmak için etkili yöntemler kullanır. Fizik tedavinin erken dönemde başlanması iyileşme oranını arttırır.

İnme Sonrası Yaşam

İnme geçiren bir kişiye beyin hasarı oranını en aza indirmek için ilk dakika ve saatlerde tıbbi müdahale edilmelidir. Hayati fonksiyonların kontrol altına alınması ile beraber, yani birkaç gün içinde fizik tedavi ve rehabilitasyon başlanmalıdır. Fizik tedavi ve rehabilitasyon duruma göre hastanede yatarak veya ayaktan (her gün gidip gelerek) uygulanabilir. Bu dönem genelde birkaç ay sürer. Hastalığın ağırlığına göre kişi tama yakın iyileşebilir veya kısmi bir fayda görülebilir. Fonksiyonel kısıtlılıkları devam eden kişiler için taburculuk ve eve dönüş, aşılması gereken farklı zorluklar demektir. Esasında iyileşme süreci aylar, yıllar hatta ömür boyu devam edebilir.

İnme Hastası için Egzersizler

Egzersiz fizik tedavinin önemli bir kısmını oluşturur. Pek çok egzersiz evde de uygulanabilir. Eklem tutukluğu, kas güçsüzlüğü, denge kaybı, görme bozuklukları, hafıza sorunları gibi garklı sorunlara özel egzersizler bulunmaktadır. İnme geçirmiş bireylerin iyileşme süreçlerini devam ettirmek için uygulayabilecekleri egzersizlere sitemizde yer verdik.

Katılımcı Olun

İnme sonrası rehabilitasyon sürecinin başarısında hasta ve yakınlarının aktif katılımı da çok önemlidir. Soru ve görüşleriniz için aşağıdaki yorum kutucuğunu kullanabilir veya bize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Stroke – New Coronavirus (Corona Virus, COVID-19) Guide for Stroke Patients

Yeni Bir Yaşam Tarzı ve Koronavirüs

Koronavirüs (Corona Virüs, COVID-19) pandemisi sadece neden olduğu hastalıkla değil, hastalığın yayılmasını yavaşlatmak ve durdurmak için alınan önlemler yoluyla da hayatımızı derinden etkiliyor. Belirli yaş grupları (20 yaş altı ve 65 yaş üstü vatandaşlar) sürekli sokağa çıkma yasağına tabiler. Çalışan üretken yaş grubu ise hafta sonu ve resmi tatillerde sokağa çıkma yasağına tabiler. Diğer zamanlarda da mecbur olmadıkça dışarı çıkmıyoruz. Markete gittiğimizde içeri belli sayıda kişinin alındığını ve dışarıda girmek için bekleyenlerin oluşturduğu kuyrukları görüyoruz. Restorantların çoğu kapalı, açık olanlar ise sadece paket servis ediyor. Yaşlılarımızla, çocuklarımızla olan teması azalttık. Yüz yüze görüşmelerin yerini video konuşmalar aldı. Uzaktan eğitim ve evden çalışma yeni norm oldu. Pandemi haberlerinin neden olduğu endişenin üzerine bir anda gerçekleşen pek çok değişimin stresi eklendi.

İnme – Felç Hastaları ve Koronavirüs

İnme toplumumuzda aslında hastalığın sonucu olan felç kelimesi ile de anılmaktadır. İnme beynin kan dolaşımının aniden bozulması sonucu gelişen beyin hasarıdır.

İnme beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı, beyine pıhtı atması gibi sebepler ile oluşur. İnme kişide hareket, denge, duyu, duygu, konuşma, düşünme gibi pek çok farklı alanda belirti ve bulgulara neden olabilir. Kişinin hayatında önemli kısıtlanmalara yol açabilir. Bu engelleri aşmak için genelde uzun ve kararlı bir fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci gerekir.

İlginizi çekebilir: İnme – Genel Bilgiler

İnme (felç) geçirmiş kişiler koronavirüse yakalandıkları takdirde zatürre gibi ağır komplikasyonlar açısından daha risklidir. Bu açıdan pandeminin inme – felç hastaları üzerinde iki kat stres oluşturduğunu düşünebiliriz. Her birey kendine özgü ek risk faktörleri taşıyabilir. Hastalığın yaygın görüldüğü salgın döneminde herkes için geçerli kural mümkün olduğunca evden çıkmamaktır. İleri yaş, bağışıklık sisteminin zayıf olması gibi durumlar varsa ek tedbirler almak gerekebilir. Bazı durumlarda aile hekimleri veya halk sağlığı birimleri riskli kişilerle iletişime geçerek takibe alabilir.

Koronavirüs Komplikasyonları için Riskli Kişiler

Koronavirüs her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak bazı risk faktörleri yeni koronavirüs hastalığını daha kolay kapmak ve hastalığın daha ağır seyretmesi ile ilişkili olabilir. Bunlar ileri yaş (60 yaş ve üzeri özellikle risklidir), hipertansiyon, diyabet (şeker hastalığı), kalp hastalıkları, akciğer hastalıkları (KOAH), obezite (beden kitle indeksinin 40 veya üzeri olması), kanser, bağışıklık sistemini zayıflatan diğer bazı durumlardır.

İnme hastaları genellikle bu risk faktörlerinden bir veya daha fazlasını taşır. İnme ve inmeye zemin oluşturmuş hastalıklar vücudu zayıf düşürür ve hastalığı atlatmada ihtiyaç duyulan rezerv kapasiteyi azaltır. Benzer durum grip virüsü influenzada da görülür. Riskli kişilere mevsimlik influenza aşılarını yaptırmaları bu nedenle önerilir. Maalesef henüz yeni corona virüs için aşı yoktur. Bu yüzden yüksek riskli kişilerin hastalığa yakalanmamak için koruyucu önlemlere uymaları çok önemlidir.

              Evde Kalmak ve Sosyal İzolasyon

Dünyanın büyük bir kısmında ve ülkemizde, kişiler arası teması azaltmak COVID-19 hastalığından korunmak için uygulanan başlıca tedbirdir. Bunun için herkes evinde kalmalı, zorunlu olmadıkça dışarı çıkmamalıdır. Bu dönemde rutin hastane kontrollerini ertelemek uygun olabilir. Örneğin Sağlık Bakanlığı var olan ilaç raporları ile eczanelerden reçetesiz ilaç alımına onay vermiştir. İnme hastalarının ilaçlarını düzenli kullanmalı ve kesinlikle aksatmamalıdır. Bu ilaçların bir kısmı tekrar inme geçirme riskini azaltmak için kullanılır ve ihmal edilmeleri ciddi sonuçlara yol açabilir.

Evde kalma süresinin ne kadar devam edeceği ve hangi koşullarda dışarı çıkılabileceğine dair güncel bilgileri Sağlık Bakanlığı internet sitesinden takip edebilirsiniz. Dışarı çıkmak gereken hallerde maske takmanız hastalığın yayılmasını yavaşlatır. Dışarı çıktığınızda diğer insanlarla aranızda 1,5-2 metre olacak şekilde mesafe bırakmalısınız. Eve gelince ilk iş olarak ellerinizi su ve sabunla yıkamalısınız. Mümkün olan durumlarda evden çalışmak önerilmektedir. Evden çalışma veya işe devam etmenin mümkün olmadığı durumlarda çeşitli sosyal destek ve yardım seçenekleri mevcuttur. Çalışanlar bu konuda öncelikle işverenleri ile diyalog kurabilir. Türkiye Cumhuriyeti Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı internet sayfasından güncel destekler hakkında bilgi alabilirsiniz.

Ev İçinde İzolasyon

COVID-19 (koronavirüs, corona virüs) hastalığını ağır geçirme açısından yüksek riskli kişiler evlerinde yalnız değilse ev içinde de kontrollü bir şekilde izole olmaları gerekebilir. Bunun için mümkünse ayrı bir odada kalmalı, bu mümkün değilse kalınan odanın iyi havalandırılmasına dikkat edilmelidir. Fiziksel veya mental fonksiyon kısıtlılığı olan inme – felç hastalarında, hastanın yakını veya bakıcısı da sıkı tedbirlere çok ciddi bir şekilde uymalıdır.

İnme (felç) hastası ve ilgilenen yakını veya bakıcısının ev içinde hareketi sınırlı alanlarda olmalı, ev kalabalık ise diğer kişilerle arasına en az 1 metre mesafe bırakmalı ve tıbbi maske takılmalıdır. Varsa ayrı tuvalet ve banyo kullanımı önerilmektedir. Bardak, tabak, havlu gibi eşyalar ortak kullanılmamalıdır. Eve ziyaretçi kabul edilmemelidir.

İzolasyonun Getirdiği Sorunlar

Evde izolasyon ve sosyal mesafelendirme çeşitli fiziksel ve psikolojik sorunlara neden olabilir. Hareketsizlik kalp ve akciğer kapasitesinin azalmasına, kas erimesine neden olur. Yalnızlık depresyon, aksiyete gibi etkiler yapabilir.

İnme geçirmiş kişiler için düzenli egzersiz yapmak sağlıklı kişilerden de daha büyük önem kazanmaktadır. İnmeli kişiler normal zamanlarda da egzersizde isteksiz olabilir ve zorlanabilir. Pandeminin getirdiği kısıtlamalar ise bu isteksizliği katlayabilir. Ancak hasta kendini bu yönde motive etmeli ve yakını özel çaba göstererek hastanın egzersizlerini düzenli yapmasını sağlamalıdır.

İnmeden sonraki ilk hafta ve aylar fizik tedavi ve rehabilitasyon için altın değerindedir. Ancak pandemi döneminde pek çok hastanenin rehabilitasyon servisleri kapatılmış veya yatak sayıları azaltılmıştır. Riskli gruptaki hastaların bu dönemde rehabilitasyon amaçlı hastaneye yatırılması onların enfeksiyonla karşılaşmasına yol açabileceğinden yatış kararları ertelenebilir. Ancak bu durum hastaların fizik tedavi, iş ve uğraşı terapisi, konuşma terapisi gibi ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaz. Telafi için teletıp, telerehabilitasyon yöntemleri devreye sokulabillir.

Koronavirüs salgını her ülkede, bölgede ve şehirde farklı bir hızda ve yoğunlukta seyretmektedir. En güncel bilgiler için Sağlık Bakanlığı duyurularını kontrol ediniz. Acil olmayan işlemler için hastaneye gitmeden önce telefonla arayarak bilgi almanız uygun olabilir.

Koronavirüs Belirtilerinde Ne Yapmalı?

Koronavirüs hastalığının ana belirtileri yüksek ateş ve yeni başlayan devamlı öksürüktür. Nefes darlığı yapabilir. Halsizlik, kas ağrısı, boğaz ağrısı, ishal gibi başka pek çok belirti ve bulguya neden olabilir. Kendinizde koronavirüs belirtilerinden şüpheleniyorsanız danışma amaçlı “Alo 184” hattını arayabilirsiniz. Riskli kişilerin yüksek ateş, nefes darlığı belirtilerinde hastaneye başvurmaları gerekir, durum aciliyet gerektiriyor ise 112 aranmalıdır.

Koronavirüs (Covid 19) İnmeye Neden Olur mu?

İlk veriler COVID-19’un inme riskini arttırdığını işaret etmektedir ancak oranı henüz bilinmemektedir. Genelde bu ilişki daha ağır seyirli enfeksiyonda görülmüştür. Çin verilerine göre COVID-19 nedeniyle hastaneye yatırılan kişilerin %6’sında inme, %15’inde diğer şiddetli nörolojik belirtiler (konfüzyon, deliryum, koma) görülmüştür. Bu ağır zatürre geçiriyor olmaya bağlı olabilir veya COVID-19’a özel bir durum olabilir, henüz kesinleşmemiştir.

Koronavirüs nadiren beyin dokusu iltihabı (ensefalit) yapabilir. Bilinç durumu değişikliği görülen COVID-19 hastalarında sebep ensefalit olabilir. Literatürde COVID-19 ile ilişkili olarak akut hemorajik nekrotizan ensefalit (beyin dokusunda ödem ve kanma ile seyreden iltihap) vakası bildirilmiştir.