8 Signs You’re At Risk of Stroke

İnme hastalığı büyük bir toplum sağlığı sorunudur. Türkiye’de her sene 250,000 yeni inme vakası görülürken inme sonrası felçle yaşayan 2 milyon kişi olduğu tahmin ediliyor. Oysaki inmelerin büyük bir kısmı önlenebilir nedenlerden kaynaklanıyor. İnmelerin %80’i basit tedbirlerle önlenebilir. Bunun için kişisel inme riskinizi öğrenmek ilk adım.

İnme riskini arttıran 8 özellik

1. Yüksek tansiyon

Tansiyonunuzu biliyor musunuz? Tedavi edilmemiş yüksek tansiyon hastalığı inme riskini 2 ila 4 kat arttırır.

2. Atriyal fibrilasyon

Kalpte ritim bozukluğunuz var mı? Atriyal fibrilasyon denilen kalp ritim bozukluğu inme riskini arttırmaktadır. Özellikle yaşlılarda her 4 inmeden biri atriyal fibrilasyona bağlı oluşur. Kalbin düzensiz kasılmasına bağlı kalpte kan göllenmesi olur ve pıhtı oluşabilir. Bu pıhtının beyin damarlarını tıkaması ile inme gelişir.

3. Sigara

Sigara içicisi misiniz? Sigara içmek inme riskini 2 ila 6 kat arttırır. Pasif içicilik bile inme riskini ikiye katlar.

4. Yüksek kolesterol

Kanda kolesterol düzeyinizi ölçtürdünüz mü? Kanda kolesterol seviyesinin yüksek olması damar tıkanıklığına bağlı inme riskini ikiye katlayabilir. Dahası kolesterol yüksekliği kalp hastalığı riskini de arttırır.

5. Şeker hastalığı

Kan şekerinizi ölçtürdünüz mü? Şeker hastalığınız var mı? Şeker hastalığı tek başına inme riskini 1,5 ila 2,5 kat arttırır. Şeker hastalığı yüksek tansiyon, kolesterol ve fazla kilolu olmakla da ilişkilidir.

6. Hareketsiz yaşam

Egzersiz alışkanlığınız var mı? Hareketsiz yaşam inme için bağımsız bir risk faktörüdür. Hareketsizlik yüksek tansiyon, obezite, şeker hastalığı ve kalp hastalığı risklerini de arttırır.

7. Fazla kilolu olmak

Kilonuza dikkat edin. Fazla kilolu olmak inme riskini arttırır. Fazla kilolu olmak yüksek tansiyon, kolesterol ve şeker hastalığına da zemin hazırlar.

8. Ailede inme öyküsü olması

Ailenizde inme geçiren kimse var mı? İnme hastalığında genetik geçiş gösteren bir bileşen de bulunmaktadır. Henüz bunun için belirli bir gen tespit edilmese de ailede inme öyküsü olması inme geçirmek açısından risk faktörüdür. Bu yazıda bahsettiğimiz 8 risk faktörü arasında değiştirilemeyen tek özellik de budur.

İnme riski hesaplama

Kişisel inme riski hakkında bilgilenmek için ABD Ulusal İnme Derneği’nin inme riski puan tablosunu kullanabilirsiniz. Bu tablo inme riskiniz hakkında fikir verecektir. Sonuçları doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Size uyan her kutu 1 puana eşittir. En alt sıradaki toplam puanlarınızı hesaplayarak inme riskinizi öğrenin.

  • Yüksek risk ≥ 3: Doktorunuzla hemen görüşerek inme riski azaltımı için yapılması gerekenleri konuşun.
  • Orta risk 4-6: Yükselmesi durumunda sizi inme için riskli duruma sokacak birkaç risk faktörünüz var. Bunları hemen kontrol altına alarak riskinizi azaltın.
  • Düşük risk 6-8: İnme riskini kontrol etmede başarılısınız. İnme hastalığını öğrenerek aynı çizgide devam edin.

İnme riskinizi azaltmak için yapmanız gerekenler

  1. Tansiyonunuzu bilin.

     

  2. Kalp ritim problemlerinden biri olan atriyal fibrilasyon hastalığınız olup olmadığını öğrenin.

     

  3. Sigara içiyorsanız bırakın.

     

  4. Kolesteral düzeyinizin yüksek olup olmadığını öğrenin.

     

  5. Şeker hastalığınız varsa doktorunuzun tedavi önerilerine uyun.

     

  6. Günlük rutininize egzersizi yerleştirin.

     

  7. Az tuzlu, az yağlı beslenme rejimine geçin.

     

Yakınlarınızda inme oluşursa belirtilerini hemen fark edebilmek için FAST’ı (çabuk) hatırlayın

F (Face = yüz): Gülümsemesini isteyin. Yüzün bir yanı düşük kalıyor mu?
A (Arms = kollar): Kişiden iki kolunu da kaldırmasını isteyin. Bir kolu aşağıda kalıyor mu?
S (Speech = konuşma): Basit bir cümleyi tekrarlamasını isteyin. Konuşması ağır veya garip mi?
T (Time = zaman): Eğer bu belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın.

 

Robotic Bed – Erigo

İnme, travmatik beyin hasarı, omurilik yaralanması gibi kişinin yatağa bağımlı hale geldiği hastalıklarda hayati fonksiyonlar kontrol altına alındıktan sonra gecikmeden egzersiz hareketlerine başlanmalıdır. Robotik yatak Erigo erken dönem mobilizasyonu kolaylaştırıcı bir araçtır.

Hareketsizliğin Zararları

Hareketsiz kalmak kişinin esas hastalığına ek olarak pek çok başka sorunun gelişmesine yol açabilir. Yatak yaraları, eklem tutukluğu, kas erimesi, kemik erimesi, tansiyon düşüklüğü, dolaşım bozuklukları hareketsizliğe bağlı görülen önemli problemlerdir. Vücudumuz ve beynimizde genel olarak kullan ya da kaybet prensibi geçerlidir. Yani kullanılmayan kaslar eridiği gibi beynin vücudun o kısmını kontrol etmek için ayırdığı alan da küçülür.

Erken Dönemdeki Egzersizin Zorlukları

Kişiyi yatağa bağımlı kılan, yoğun bakım gerektiren hastalıklarda egzersize başlamak çeşitli güçlükler içermektedir. Kişiyi hemen ayağa kaldırmak mümkün olmayabilir, vücut ağırlığını desteklemek için bir veya daha fazla sağlık çalışanının fiziki yardımı gerekebilir. İş gücünün sınırlı olması, düşme ve ikincil travma gibi riskler erken dönem egzersizlerinin önündeki engellerdir.

Tilt Table

Hastaların tansiyonlarının düzene girmesine yardım etmek için geleneksel olarak tilt table denilen eğim açısı ayarlanabilen yataklar kullanılır. Bu yataklar herhangi bir hareket içermediği için kas iskelet sistemi ve dolaşım üzerine etkisi sınırlıdır.

Manuel Fizik Tedavi

Fizyoterapistin kol gücü ile hastaya yatakta yaptırdığı hareketler dik konuma gelmenin sağladığı avantajları içermez. Ayrıca terapi süresi sınırlıdır ve terapisti yıpratır.

Erigo ile Egzersize Erken Başlamanın Faydaları

Uzun süre yatış tansiyon düşüklüğüne neden olur. Hastanın dik konuma getirilmesi tansiyon düzenlenmesini kolaylaştırır. Erigo’nun yaptırdığı yürümeyi taklit eden bacak hareketleri kan dolaşımını arttırır. Kas hareketlerinin yarattığı pompa etkisi dik konuma gelince kişinin tansiyonunun düşme riskini azaltır.

Bağırsak hareketlerini hızlandırır.

Hareketlerin oluşturduğu duyusal uyarım beynin vücuda olan farkındalığını arttırır. Dik konuma gelen hasta çevresiyle daha fazla etkileşime girebilir.

Sağlam ve esnek tasarımı ile çok erken dönemden itibaren hastanın güvenli bir şekilde ve istenen yoğunlukta egzersiz yapmasını sağlar.

Yoğun bakım süresini kısaltır, fonksiyonel iyileşmeyi ve genel olarak rehabilitasyon verimini arttırır.

Fonksiyonel elektrik stimülasyonu ile kombine edilen Erigo robotik yatak kas erimesini önler.

Sonuç olarak Erigo robotik yatak klinik tecrübe ile teknolojinin bir araya gelerek yoğun bakımdaki akut dönem inme, beyin hasarı, omurilik felci ve diğer nedenlerle yatağa bağımlı hastaların ihtiyaç duyduğu fizik tedaviyi almalarına yardım eden bir araçtır.

Alter G – Yerçekimsiz Yürüme Bandı

Yürüme basit gibi görünse de zor bir iştir. Sağlıklıyken bunu neredeyse hiç düşünmeyiz. Sadece gitmek istediğimiz yeri belirler ve yürürüz. Oysa ufak bir rahatsızlık bile yürümeyi zorlaştırabilir. Ağır hastalıklar ise bizi günler ve haftalar boyunca yataktan kalkamaz hale getirebilir. Örneğin trafik kazası, spor yaralanması veya ortopedik bir ameliyat sonrası ağrı nedeniyle bacağımıza yük veremeyebiliriz. İnme, travmatik beyin hasarı gibi nörolojik sorunlarda ise kaslarımızı istediğimiz gibi kontrol edemeyiz ve vücudumuzdan gelen duyu sinyallerini algılamamız bozulabilir. Obezite gibi kronik sorunlar da hareketliliğimizi kısıtlayabilir.

Hareketsizliğe bir defa yakalanınca kendi kendini besleyen negatif bir döngü oluşur. Hareketsizlik kas erimesi ve kilo almaya yol açar, kaslar zayıflayıp vücut hantallaştıkça ise hareket etmek daha da güçleşir. Böyle durumdaki bir kişi keşke tüy kadar hafif olsaydım diye hayıflanabilir. Aslında bu mümkündür. Fizik tedavi ve rehabilitasyon bahsettiğimiz kısır döngüyü kırmanın çeşitli araçlarına sahiptir. Havuz içinde yapılan egzersizlerde vücut ağırlığını azaltmak için suyun kaldırma gücünden yararlanılır. Vücut ağırlığı destekli yürüme bandında askı sistemi kullanılır. Robotik dış iskelette ise yükü vücuda giyilen bir cihaz alır. Bunların yanında Alter G de yerçekiminin etkisini azaltmak için kullanılan yöntemlerden biridir.

Alter G Nedir?

Alter G Treadmill veya Türkçe ismi ile yerçekimsiz yürüme bandı ilk defa NASA astronotlarının eğitimleri için geliştirilen diferansiyel hava basıncı teknolojisini kullanan bir cihazdır. Bu cihazla yerçekiminin etkisi azaltılır, kişinin ağrısız şekilde harekete döndürülmesi sağlanır, iyilik hali ve performansı arttırılabilir. Alter G’de pozitif hava basıncı ile vücuda etki eden yerçekimi kuvveti azaltılır. Erken dönemde yürüme hareketlerine başlanabilir. Kişi düşme korkusundan kurtulur, dikkatini yürümeye verir. Hastanın kasları güçlendiği gibi kendine güveni yükselir. Alter G yerçekimsiz yürüme bandı ortopedik bir yaralanma veya ameliyat sonrası ağrı çeken hastalarda, inme, travmatik beyin hasarı gibi bir nörolojik sorunun iyileşme sürecindeki kişilerde, obezite gibi kronik hastalıklar nedeniyle yürüme güçlüğü çekenlerde kullanılabilir.

Alter G’nin Avantajları

  1. Vücut ağırlığının %100’ünden %20’sine kadar değişen bir aralıkta %1’lik hassasiyetle ayarlanmasına izin verir. Böylece düşük etkide, ağrısız egzersizler yapılabilir.
  2. Kullanılan teknoloji ile normal yürüme ve koşma biyomekaniği sağlanabilir. Yerçekimini azaltmak için kullanılan daha eski yöntemler olan su içi egzersizler (hidroterapi) ve askı sistemlerinden daha iyidir. Suyun gösterdiği direnç ve askı sisteminin kısıtlayıcılığı yürüme mekaniğini normale göre değiştirir.
  3. Yürüme verilerini gerçek zamanlı olarak sağlar, video ile monitörizasyon yapar. Kişinin canlı aldığı geri bildirim yürüyüşünü geliştirmesini hızlandırır.
  4. Düşmeye karşı koruyan güvenli bir ortam sağlar.
  5. Eklem hareket açıklığını arttırır, daha geniş hareketlere imkan sağlar, kaydedilen objektif parametrelerdeki iyileşme motivasyonu arttırır.
  6. Yürüme ve koşma başta olmak üzere denge, kuvvet ve dayanıklılığı arttıran egzersizler yapılabilir.
  7. Kullanımı kolaydır, hasta uyumu ve tedaviye devam oranı yüksektir.

Kullanıldığı Durumlar

Nörolojik Hastalıklar

İnme, travmatik beyin hasarı, kısmi (inkomplet) omurilik yaralanması, Parkinson hastalığı, serebral palsi ve diğer pek çok nörolojik sorunda kullanılabilir. Düşme riskinin olmadığı güvenli bir ortamda kişi ayakta durma ve yürüme gibi fonksiyonel aktiviteleri bol tekrarla yapabilir. 

Ortopedik Hastalıklar

Kırık, ön çapraz bağ tamiri, kalça ve diz eklem protezi, aşil yaralanması ve tamiri, menisküs tamiri ve daha pek çok ortopedik problem sonrası kullanılabilir. İyileşmekte olan hassas dokular korunarak harekete ve yük vermeye daha çabuk başlanabilir. Ağrısız egzersiz yapılabilir.

Obezite ve Kronik Hastalıklar

Diyabet, periferik arter hastalığı, romatizma, osteoartrit, obezite gibi hastalıklarda kullanılabilir. Kondüsyon eksikliği, obezite veya başka kısıtlayıcı faktörlerin egzersize başlamayı zorlaştırıcı etkisini azaltır. Kişi sağlıklı olmanın nasıl hissettirdiğini tecrübe eder. Uzun dönemli hedeflere ulaşabilmek için kademeli olarak yükün arttırıldığı bir eğitim programı yapılmasını sağlar. 

İnme Belirtileri Nelerdir?

İnme beyin damarlarında tıkanma, pıhtı atması veya beyin kanaması nedeniyle aniden oluşan beyin hasarıdır. İnme aynı kalp krizi gibi birden bire oluşur. Kalp krizinde kalbi besleyen damarlarda tıkanma olurken inmede sorun beyne kan taşıyan damarlardadır. Beyin dokusuna kan akışı durduğunda birkaç dakika içinde sinir hücreleri ölmeye başlar. Bu nedenle inme tıbbi acil durumdur. İnmenin erken tedavisi kişinin hayatta kalma şansını arttırdığı gibi inmeye bağlı oluşabilecek engel durumunu da hafifletir. İnmenin erken tedavi edilebilmesi için inme belirtileri fark edilerek kişinin acilen sağlık kuruluşuna ulaştırılması gerekir.

İnme belirtileri nelerdir, inme en çabuk nasıl anlaşılır?

İnmenin erken tanınması için yüz, kollar ve konuşma hızlıca değerlendirilir. İngilizce bu test akılda kalması için FAST (çabuk) şeklinde kodlanmıştır.

Face (yüz), Arms (kollar), Speech (konuşma) ve Time (zaman; zaman kaybetmeden 112’yi aramak).”

  • Yüz: Kişiden gülümsemesini isteyin. Yüzün bir yarısı donuk kalıyor mu bakın.
  • Kollar: Her iki kolunu kaldırmasını isteyin. Bir kolu aşağıda kalıyor mu?
  • Konuşma: Kısa bir cümle söylemesini isteyin. Peltek veya garip mi konuşuyor?

Eğer bu belirtilerden en az biri varsa hemen 112’yi arayın.

İnme tedavisinde dakikalar hayati önemdedir. Hastaneye kendi imkanlarınızla ulaşmaya çalışmak zaman kaybına neden olabilir. Ambulans ekibi durumu daha iyi değerlendirebilir ve ihtiyacınız olan tedaviye hemen ulaşmanızı sağlarlar.

İnme damar tıkanıklığına bağlıysa doktor aspirin veya pıhtı eritici tedavi verebilir. Bu tür tedaviler en iyi belirtilerin başlamasından itibaren ilk 3 saatte etki eder. Eğer inme beyin kanamasına bağlıysa pıhtı eritici ilaçlar durumu kötüleştirebilir. Beyin kanamasına bağlı inmelerde kanamayı durdurucu tedaviler uygulanır. Tedavideki bu farklılık nedeniyle inme tipi hemen belirlenmelidir. İnme tipi en doğru şekilde beyin tomografisi veya diffüzyon MRG (emar) ile anlaşılır.

İnmeye hazırlıklı olun

Türkiye’de her yıl 250.000 kişi inme geçiriyor. İnme geçiren her 100 kişide ortalama 20 kişi ilk ayda ölüyor. Hayatta kalanların önemli bir kısmında uzun süreli yeti kayıpları ve engellilik durumu oluşur. İnme her an birden bire oluşabilecek bir hastalıktır. Acil duruma hazırlıklı olmak büyük fark yaratabilir.

  • İnme belirtilerini öğrenin ve aile ile arkadaşlarınızı da bilgilendirin.
  • Allerjileriniz, kullandığınız ilaçlar gibi tıbbi bilgilerinizi içeren bir kartı cüzdanınızda bulundurun.
  • Aile üyelerinizle inmeyi tanıma testi FAST’ı yapın. 112’yi arama, olayı tarif etme ve adres vermeyi prova edin.

İnme aslında büyük ölçüde önlenebilecek bir hastalıktır. Risk faktörlerinin daha iyi anlaşılması ile özellikle gelişmiş ülkelerde eskiye kıyasla çok daha az kişi inmeden dolayı ölmektedir. Erken tedavi yöntemleri hastalığın hafif atlatılmasına yardım eder. İnme geçirmiş kişilerinin tekrar verimli bir hayata dönmelerini sağlamak için rehabilitasyon yöntemleri de sürekli gelişmektedir.

Stroke Treatment in 5 Steps

Beyine giden ve/veya beyinde yer alan damarların belirli bir bölgesinde yaşanan tıkanıklık ya da beyinde gerçekleşen bir kanama sonucu oluşabilen inme sonrası hareket kabiliyetinde düzelme sağlamak amacıyla en kısa sürede fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına başlanması gerekir. Hiçbir inme olgusu aynı değildir, hastanın yaşadığı komplikasyonlara göre özel bir tedavi süreci programlanması ve terapi uygulanması gerekir. İnme geçiren hastaların çoğunda doğru inme tedavisi neticesinde fonksiyonel yetilerde iyileşme görülür.

Felç (İnme) Belirtileri Nelerdir?

İnmeye en kısa sürede müdahale etmek, ölümleri önlemek ve kalıcı etkilerini en aza indirmek açısından oldukça önemlidir. İnme erkenden tanıyabilmek amacıyla dikkate alınan başlıca belirtiler algı, yüz, kol ve bacaklarda meydana gelir.

  • Felç geçirdiğinden şüphelenen kişiden gülümsemesi istendiğinde ağzın bir tarafında diğerine göre farklı seviyede bükülme ve eğrilik görülebilir.
  • Kollarda güçsüzlük oluşabilir. Bunu tespit edebilmek için hastadan her iki kolunu da havaya kaldırması istenir. Güç kaybı nedeniyle kollardan birinde kayma, aşağı düşme ve dengesizlik yaşanır.
  • Yürümede bozukluklar, koordinasyon ve dengede problemler görülür.
    Konuşulanları anlamada ve konuşmada güçlük gözlemlenir.
  • Kişiden basit cümleler kurması istendiğinde bunu yapamayabilir.
    Kişi ani görme kaybı, baş ağrısı, baş dönmesi yaşayabilir.

Bu belirtilerin görülmesi durumunda 112 aranmalı ve en kısa sürede felç geçirmekte olan hasta müdahale yapılabilecek sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

5 Adımda İnme Tedavisi

İnme (felç ) sonrası ilk müdahalelerin ardından fonksiyonel kayıp yaşanması durumunda aktif katılım sağlayabilecek, yeterli fiziksel kondisyona ulaşmış, öğrenme sürecini takip edebilecek seviyeye gelmiş hastalar için hedefler belirlenerek rehabilitasyon faaliyetlerine başlanır.

Rehabilitasyonun asıl amacı inmeli hastanın yaşam kalitesini olabileceği maksimum düzeye ulaştırmaktır. Rehabilitasyon sürecinde robotik fizik tedavi, egzersiz ve nörolojik eğitim faydalı olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. İnme tedavisi süreci 5 ana başlıkta toplanabilir.

  1. Yürüme Terapisi

    İnme sonrası bozulan ayak ve bacak fonksiyonlarını düzeltmek amacıyla robotik fizik tedavi teknolojileri, botulinyum toksin A uygulamaları ve özel egzersizler ile yürüme rehabilitasyonu uygulanır. Robotik destekli cihazlar sayesinde vücut ağırlığı ihtiyaç duyulan ölçüde desteklenir ve harekete odaklanılır. Böylece hasta yorulmadan motor iyileşme için ihtiyaç duyduğu hareketleri tekrarlayabilir. Ayrıca yürüme terapisinde kullanılan robotik cihazlar yapılan egzersizin kinetiği ile ilgili doktorlara geri bildirim sağlar ve rehabilitasyon sürecinin doğru izlenebilmesine yardımcı olur.

  2. Denge Tedavisi

    İnme sonrası çeşitli nörolojik sebeplerden dolayı denge ve koordinasyonda sıkıntılar yaşanabilir. Beyin iyileşmeye başladıkça bu koordinasyon bozukluklarında da iyileşmeler görülür fakat tam anlamıyla geri kazanım için bu konuya özel olarak eğilmek gerekebilir. Düşme ve denge tedavisi hastanın yaşam kalitesini arttırmada önemli bir yer tutar.

  3. Yutma ve İletişim Bozukluklarının Tedavisi

    İnme geçirmiş hastaların yarısında yutma bozukluğu (disfaji) ve konuşma güçlüğü meydana gelir. Yutmadaki bozukluk su kaybı (dehidratasyon) ve beslenme güçlüğü riskini ortaya çıkartır. Yeniden yutma yetisinin geliştirilmesi, postürün düzeltilmesi, yemek miktar ve kıvamında değişiklik yapılması bozulan yutulma fonksiyonu için uygulanan tedaviler arasındadır.

    Dil bozukluğu yaşayan hastalar için durumu tüm detaylarıyla ele alan tedavi ve telafi yöntemleri geliştirilmiştir. Tedavide amaç hastanın yeniden en etkili şekilde iletişim kurmasını sağlamaktır. Çeşitli terapi yöntemleri ile konuşmanın ve dil fonksiyonlarının gelişmesi hedeflenmekte bunun dışında değişik yöntemler ve yardımcı aletler aracılığı ile iletişim sağlanmaktadır.

  4. Psikolojik Destek

    İnme geçiren hasta yaşadığı fiziksel güçlüklerden dolayı depresyon, anksiyete, üzüntü, yas benzeri psikolojik reaksiyonlar gösterebilir. Bazı hastalarda bu duygusal değişiklikler bakım ve tedavi aktivitelerini sekteye uğratacak boyutlara ulaşabilir. Hastanın kendine güvenini koruması, çevresiyle etkileşime devam etmesi, hobilerini mümkün olduğunca sürdürmesi motivasyonunu etkiler. Rehabilitasyon sürecinde hastanın bu açıdan gözlemlenmesi ve var olan sorunların tespit edilmesi tedavinin iyi sonuç vermesi açısından oldukça önemlidir.

  5. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

    Bir kere inme geçiren hastalarda inme riski, daha önce hiç inme geçirmeyen hastalara göre çok daha yüksektir. İnmeye sebep olan rahatsızlığın tekrar yaşanmaması adına hasta ve hasta yakınlarının yaşam tarzı ile ilgili bilinçlendirilmesi gerekir. Sağlıklı beslenme, mümkün olduğunca düzenli egzersiz, kilo takibi, varsa alkol kullanımı minimuma indirme, sigarayı bırakma gibi daha sağlıklı yaşamaya yönelik adımlar atılması konusunda destek verilir. Ayrıca ihtiyaç halinde diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol gibi kronik hastalıklara karşı düzenli ilaç kullanılması gerekir.

Memory Loss After Head Injury

Kafa travması nedeniyle beyin hasarı oluşan ve bu nedenle komaya giren kişiler, uyandıkları ilk günlerde hafıza kaybı yaşayabilir. Özellikle travmaya neden olan olay ve onun biraz öncesindeki kısa dönemli hafıza tamamen silinebilir. Hafıza kaybı dışında kişi nerede olduğunu bilemeyebilir, ajite olabilir, dürtüsel veya aşırı duygusal davranabilir. Sosyal kuralları ihmal edip uygunsuz konuşabilir, küfür edebilir, kendini kontrol etme becerisini yitirebilir ve çocuk gibi olabilir. Komadan yeni çıkan kişi kendine tamamen yabancı ve garip davranabilir.

Post-Travmatik Amnezi (Travma Sonrası Hafıza Kaybı)

Komadan sonraki bu dönem iyileşmenin normal bir parçasıdır. Tıbbi olarak post-travmatik amnezi (PTA) olarak adlandırılır. Post-travmatik amnezi veya travma sonrası hafıza kaybı geçmişte beynin uğradığı hasarın ardından günlük hafızayı oluşturamadığı bir dönem olarak tanımlanmıştı. Ancak daha yakın zamanda bu terim zaman, mekan ve kişi oryantasyonunun bozulmasını da içine alacak şekilde genişletildi. Yani beyin hasarı sonrası komadan uyanan kişi kim olduğunu, başına ne geldiğini, nerede olduğunu bilemeyebilir. İsmi, yakınlarının ismi, içinde bulunulan mevsim, devlet başkanının ismi gibi temel bilgileri bile hatırlamayabilir.

PTA Ne Kadar Sürer?

Genel olarak post-travmatik amnezi, öncesindeki koma süresinin 3-4 katı daha uzun sürer. Örneğin 3 hafta komada kalan bir kişide PTA 10 hafta veya daha uzun devam edebilir. PTA süresi uzun dönemli iyileşme sonuçlarını tahmin etmede kullanılan göstergelerden biridir. Sürenin uzamasının nihai iyileşme oranının azalması ile ilişkili olduğu bulunmuştur.

Kafa Travması Sonrası Hafıza Kaybı Belirtileri

Kafa travması sonrası hafıza kaybı döneminde kişi etrafında olup bitenlere bir şekilde cevap verir fakat şaşkındır. Her gün yaptığı aktivitelerini hatırlamayabilir. Geleceği düşünüp plan yapamayabilir. Bir yerden diğerine otomatik olarak gider ya da terapistinin verdiği görevleri ezbere yapar. Konuşabiliyorsa cevapları hatırlamadığı için aynı soruları tekrar tekrar sorabilir. Yakını sürekli yanında olmasına rağmen “Bütün gün neredeydin?” gibi sorular sorabilir.

Yaralanma veya kaza öncesine ait bazı hatıralar kalıcı veya geçici olarak yitirilebilir. Örneğin kazadan beş ay önce üniversiteden mezun olmuş bir genç hala okula devam ettiğini sanabilir. Aile üyelerini hatırlamayabilir veya etrafını anlamlandırmaya çalışırken sağlık çalışanlarını aile üyeleri ile karıştırabilir. Genelde bu durum geçicidir.

Komadan yeni çıkan hastalar oldukça ajite olabilir ve sakinleştirme çabaları sonuç vermeyebilir. Psikotik belirtiler, halüsinasyonlar görülebilir. Zarar verici davranışları durdurmak için sakinleştirici ilaçlar verilmesi gerekebilir. Bazen içinde bulundukları durumu açıklamak için gerçek ve hayallerin karışımından oluşan fantastik bir senaryo yaratabilirler. Dışardan mantıksız görünse de bu açıklamalar kişiyi tatmin edebilir. Çoğu kez hastalar doktor ve hemşireleri gardiyan olarak hayal eder, kötü davranışları nedeniyle kendilerini hapsettiklerine inanabilir.

Kafa Travması Sonrası Hastaya Nasıl Davranmalı?

Komadan yeni çıkmış hastanın sorularına olabildiğince basit kelimelerle ve kısa cümlelerle cevap verilmelidir. Kolayca yanıtlayabileceğinden emin olunan sorular dışında karmaşık soru sorulmamalıdır. Kişiye yanıt vermediği sorular sormak onu endişelendirebilir veya sinirlendirebilir.

Komadan uyanma ve post-travmatik amnezi dönemine geçiş aile için mutluluk kaynağı olabildiği gibi zor bir sürece de dönüşebilir. Daha önce hareketsiz, tepkisiz olan hasta uyanır ve hareket etmeye başlar. Ailesi ve yakınları rahatlar. Ancak bu dönemde çoğunlukla hastanın davranışları çocuk gibidir veya kendi karakterinin tamamen dışındadır. Bu görünüm ailenin iyileşme için daha çok uzun yol kat edilmesi gerektiğinin farkına vararak paniklemesine yol açabilir.

PTA yaşayan hasta rehabilitasyonun bu erken döneminde fazla dikkat gerektirmeyen, bol tekrarla öğrenilen becerileri edinebilir. Hareket, yürüme ve kendine bakım aktivitelerinde gelişme gösterebilir. Hastaya karşı tutarlı davranarak, onunla tartışmayarak davranış problemlerinde de aşama kaydedilebilir.

Hafıza Kaybı Yaşayan Kişi ile İletişimde İpuçları

  • Odaya her girişte kendinizi tanıtın.
  • Zamana oryante olabilmesi için sabah mı, öğlen mi, akşam mı, gece mi olduğunu söyleyin.
  • Dokunmadan önce onu uyarın.
  • Güvenini kazandığınızda sevdiği şeylerden ve beraber geçirdiğiniz mutlu anılarınızdan bahsedin.
  • Kaza öncesi hayatı üzerine konuşun fakat hayatını yeniden kurması fikrinden henüz bahsetmeyin.
  • Tanıdığı kişilerin fotoğraflarını gösterin.
  • Odasını tanıdığı eşyalarla dekore edin.
  • Kaza geçirdiğini ve hastanede olduğunu hatırlatın.
  • Güvenli bir yerde olduğunu, tehlikenin geçtiğini, zarar görmeyeceğini söyleyip rahatlatın.
  • Günlük tutarak günden güne olan değişim ve gelişmeleri not edin.
  • Kazayı hatırlamaya çalışmasını istemeyin. Bunu yapamaz ve hayal kırıklığına uğrayabilir.
  • Sabırlı olun. Beynin iyileşmesi çok uzun zaman alabilir.
  • Hastanın söylediği kötü sözleri veya yaptığı saldırgan hareketleri kişisel olarak algılamayın.
  • Post-travmatik amnezi dönemindeki kişi ne yaptığının tam olarak farkında değildir ve davranışlarından sorumlu tutulmamalıdır.

Brain Stem Strokes

Beyin Sapı İnmesi Belirtileri

Beyin sapı inmeleri, beyni etkileyen klasik inmelerden daha farklı belirtiler verebilir. Beyni etkileyen inmelerde genelde vücudun tek tarafında uyuşma ve güçsüzlük oluşur. Beyin sapı inmelerinde ise bu belirtiler vücudun tek tarafında ya da her iki yanda olabilir. Kol ve bacaklarda kuvvetsizlik oluşmadan sadece baş dönmesi ve ciddi denge bozukluğu belirtisi de verebilir. Beyin sapının üstlendiği fonksiyonlar nedeniyle pek çok hayati sistemde bozukluklar oluşabilir.

Beyin sapı inmeleri nefes almak ve kalp atımı gibi hayati fonksiyonları etkileyebilir. Yutma, göz hareketlerinin koordinasyonu gibi normalde düşünmeden gerçekleştirdiğimiz aktiviteler beyin sapı inmesi sonucu bozulabilir. İşitme, konuşma gibi fonksiyonlar da etkilenebilir; beyin sapı inmelerinde baş dönmesi (vertigo) önemli bir sorun olabilir. Beyin sapı inmesinde görülen konuşma bozukluğu dizartridir. Yani ağız kaslarının koordinasyonunda bozukluğa veya güçsüzlüğe bağlı olarak konuşma zorlaşır. Beynin daha üst merkezlerini etkileyen inmelerde ise afazi denilen lisan bozukluğu daha sık olarak ortaya çıkar. Beyin sapı inmeleri anlama-lisan fonksiyonunun genellikle etkilemediğinden hastanın fizik tedaviye katılımı daha kolay olabilmektedir.

“Beyin sapı inmeleri nefes alma, kalp atımı, konuşma, yutma, göz hareketleri, işitme gibi hayati fonksiyonları etkileyebilir.”

Beyin sapı, beyin ile vücut arasındaki sinyallerin geçtiği bir yer olması nedeniyle bu bölgedeki bir hasar vücudun çok farklı kısımlarını etkileyebilir. Vücudun her iki yanında ya da tek tarafta uyuşma veya kuvvetsizlik gelişebilir. Beyin sapı aynı zamanda kafaya dağılan sinirlerin çıktığı bölgedir. Bu sinir çekirdeklerinin etkilenmesi sonucu tat ve koklama duyusu bozulabilir.

Beyin sapı inmelerinde görülen diğer komplikasyonlar koma ve locked-in sendromudur. Koma bilincin kapalı olması ve uyku uyanıklık döngüsünün bozulması ile karakterizedir. Locked-in sendromunda ise kişinin bilinci açık olmasına rağmen göz kasları hariç vücudundaki tüm kaslar felce uğrar. Bu kişiler göz kırpma gibi göz hareketleri ile iletişim kurabilir.

Beyin Sapı İnmesinde Fizik Tedavi

Beyin sapı inmesi geçiren bir kişi hayati tehlikeyi atlattıktan sonra rehabilitasyon görmelidir. Rehabilitasyonda öncelikle hastanın klinik ve fonksiyonel durumu belirlenir. Buna göre hasta için anlamlı ve öncelikli tedavi hedefleri belirlenir. Örneğin yutma sorunu olan bir hastada yutma rehabilitasyonu öne çıkar. Baş dönmesi ve denge sorunları varsa denge egzersizleri yapılır. Göz hareketleri ve görmede kısıtlılık varsa buna uygun terapiler ve telafi stratejileri uygulanır. Kol ve bacaklardaki kuvvet kaybına yönelik ilk önce pasif hareketler, daha sonra hastanın kuvveti arttıkça aktif egzersizler yapılır. Uyuşma, hissizlik gibi duyusal problemler için duyusal yeniden eğitim terapileri yararlıdır. Konuşma bozukluğu olan hastalarda konuşma terapisi uygulanır.

Sonuç olarak beyin sapı inmeleri iyileşmez diye bir kural yoktur. Hastanın klinik durumuna göre belirlenecek tedavi hedeflerine ulaşmak için yoğun fizik tedavi ile fonksiyonel açıdan anlamlı iyileşmeler elde etmek mümkündür. İnme hafifse tedavi 6 ay içinde sonuç verir; ağır inmelerde bu süre 1 yıldan uzun sürebilir. Hastalar ve yakınları tedavi süresinden ziyade o anki tedavi hedeflerine odaklanmalı ve sabırla egzersizlerini uygulamalıdır.

Nasıl Yardımcı Olabiliriz?

Soru ve görüşlerinizi aşağıdaki kutucuğa yorum olarak yazabilirsiniz. Beyin sapı inmesi geçiren bir hastanız varsa muayene için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Alcohol Use and Brain Injury

Alkol kullanımı ile travmatik beyin hasarı birbiriyle yakından ilişkilidir. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılmış istatistiksel araştırmalara göre travmatik beyin hasarı (TBH) geçirmiş kişilerin üçte ikisinde alkol istismarı veya riskli içicilik olduğu görülmüştür. Tüm TBH’ların yaklaşık %30-50 kadarı alkollü iken ve yaklaşık üçte biri de başka maddelerin etkisindeyken yaralanma geçirmiştir. TBH geçirenlerin yaklaşık yarısı yaralanmadan sonra alkol tüketimini azaltmış veya tamamen kesmiştir. Buna karşın bazı hastalar ise TBH sonrasında da fazla alkol tüketimine devam etmekte ve bunun olumsuz sonuçlarıyla karşılaşmaktadır.

Pek çok kişi travmatik beyin yaralanması sonrası alkole daha hassas hale geldiklerini fark eder. Alkol içiciliği tekrar yaralanma riskini arttırır, bilişsel sorunları ağırlaştırır ve depresyon gibi psikolojik sorunlara zemin hazırlar. Ayrıca beynin iyileşmesini de olumsuz etkiler. Tüm bu etkileri nedeniyle beyin hasarı olan kişilerin alkolden uzak durması şiddetle tavsiye edilmektedir.

Alkol Beyin Hasarının İyileşmesini Nasıl Etkiler?

Travmatik beyin yaralanması sonrası beynin iyileşmesi çok uzun zaman alabilir. Ağır hasarlarda süreç yıllar boyunca sürebilir. Alkol beynin iyileşme sürecini yavaşlatır veya durdurur. Beynin iyileşmesi için mümkün olan en iyi koşulları sağlamak için alkolden uzak durulmalıdır.

Travmatik beyin hasarı kişide epilepsi (nöbet) oluşma riskini arttırır. Alkol nöbet eşiğini düşürebilir ve nöbetleri tetikleyebilir. Alkol kullanmamak nöbet gelişme olasılığını azaltır.

Travmatik yaralanma ve alkol hafıza ve düşünme gibi zihinsel beceriler üzerinde benzer negatif etkilere sahiptir. Alkol beyin hasarının yol açtığı zihinsel problemleri şiddetlendirebilir. Alkolün negatif etkileri alkol bırakıldıktan sonraki günler ve haftalarda da devam edebilir.

Alkol ve Duygudurumu

Travmatik beyin hasarı sonrasındaki ilk yılda depresyon sıklığı genel topluma kıyasla 8 kat artar. Alkol depresyonu tetikleyebilir veya var olan depresyonu şiddetlendirebilir. Bunun yanında antidepresan ilaçların etkisini de azaltabilir. Antidepresan ilaç kullanan kişiler alkol almamalıdır.

Alkol Kullanımı ve Cinsellik

Alkol kullanımı cinsellik üzerine de negatif etki eder. Cinsel istek azalır. Erkeklerde testosteron üretimini azaltır. Erkeklerde sertleşme ve boşalma sorunlarına yol açar. Hem erkeklerde hem de kadınlarda cinsel tatmini azaltır.

“Güvenli” Alkol Miktarı

Travmatik beyin hasarı sonrası beyin alkole daha hassas hale gelir. Bu da bir veya iki bardak içkinin bile güvenli olmayabileceği anlamına gelir. Beyin hasarı olan kişiler denge ve koordinasyon bozukluğu yaşar, bunları geliştirmek için özel egzersizler yapılır. Bu egzersizler sırasında kişinin tüm dikkatini vermesi, beynin öğrenmeye açık olması gerekir. Alkol tüm bu süreci bozar. Kısacası beyin hasarı geçirmiş bir kişi için güvenli kabul edilebilecek bir alkol dozu yoktur.

Alkol kişinin kullandığı çeşitli ilaçlarla etkileşebilir. Bazı ilaçların etkisini azaltırken diğerlerinin etkisini arttırabilir ve ölümcül sonuçlara yol açabilir.

Burada bahsettiğimiz pek çok olumsuz özellik marihuana, kokain, metamfetamin gibi illegal uyuşturucu ya da uyarıcı maddeler için de geçerlidir. Beyin hasarı geçirmiş kişiler bu maddelerin negatif etkilerine çok daha açık durumdadır ve kullanmamalıdır.

Pek çok kişi alkolü kendi kendine bırakabilir ancak bunu başaramayanlar psikiyatri uzmanlarından yardım alabilir.

Alkolü bırakmak istemeyenler zararlı etkileri azaltmak için bazı önlemler alabilir. Alkol tüketmeden önce yemek yemek ve su içmek kanda alkol seviyesinin aniden artmasını önleyebilir. Alkollü araç kullanmamak için ulaşım önceden planlanabilir, taksi kullanılabilir veya arkadaş grubu söz konusu ise alkol almayacak bir sürücü belirlenebilir. Yüksek alkol oranına sahip içkiler yerine bira tercih edilebilir veya sert içkiler suyla karıştırılabilir. Saatte bir birim içkiden hızlı içmemek, günde 2 içkiyi geçmemek zararlı etkileri azaltabilir. Kişi kendi için alkolsüz gün veya haftalar belirleyebilir. B1, B12 ve folat takviyesi almak alkolle ilişkili beyin hasarı riskini azaltabilir. Ancak beyin hasarı geçirmiş bir kişinin iyileşme şansını en yükseğe taşımak için hedefi alkolü tamamen bırakmak olmalıdır.

Referans

Weil ZM, Corrigan JD, Karelina K. Alcohol Use Disorder and Traumatic Brain Injury. Alcohol Res. 2018;39(2):171–180.

Organizing Work and Home Life After Stroke-Stroke

İnme veya travmatik beyin hasarı nedeniyle felç gelişmiş bir kişi tekrar ev veya iş hayatına döndüğünde sahip olduğu araç ve olanakları gözden geçirmelidir. Zamanı, mekanı ve kullandığınız eşyaları kendinize göre yeniden ayarlamak iş verimini oldukça arttırır. Beyin hasarı sonrası iyileşme süreci aylar, yıllar hatta ömür boyu devam edebilir. Bu açıdan organizasyondaki ayarlamalar yapılan işlerin ve becerilerin değişimine uygun şekilde sürekli devam eder.

Hayatı yeniden organize etmek, yeni alışkanlıklar kazanmak kolay değildir ancak başarılabilir. Sağlık alanında olduğundan belki de daha fazla oranda, kişisel gelişim yaklaşımı ile farklı stratejiler geliştirilmiştir. Elbette her strateji her kişi ve durumda etkili olmaz. Rehabilitasyon sürecinde, mevcut kısıtlılıklar ve beceriler dikkate alınarak size uygun öneri ve teknikleri iş ve uğraşı terapisti ile çalışarak edinebilirsiniz.

Zaman Yönetimi

Yapmanız gereken işleri günlük ve haftalık olarak yazıp planlayın.

Gün içinde programınızı gözden geçirin ve yapmayı unuttuğunuz şey olup olmadığını kontrol edin. Bunu hatırlamada zorlanıyorsanız alarm kurabilirsiniz.

Programınızı yanınızda taşıyın. Sadece tek bir programınız olsun.
Yolculuklarınızı önceden planlayın. Yolculuk süresini, molaları, gideceğiniz yerin çalışma saatlerini dikkate alın.

Sorumluluklarınızla ilgili hatırlatıcılar oluşturun.

Listeler hazırlayın ve işlerinizi önemlerine göre kategorize edin. Listeyi kısa tutun.

Büyük işleri küçük parçalara ayırın ve her seferinde tek bir parça ile uğraşın.

İşlerin başlangıç ve bitiş zamanlarını hatırlatmak için alarm kurun.
Beyin hasarı aynı anda birden fazla iş yapma becerisini kısıtlayabilir. Bu nedenle yapmanız gereken her işe ayrı zaman ayırın.

Gerçekçi hedefler belirleyin. Belirli bir hedefe ulaşabilmek için kendinize bol zaman verin.

İlerleme gösterdikçe kendinizi ödüllendirin.

Mekan ve Eşya Yönetimi

Anahtar, cüzdan, gözlük, telefon gibi eşyalarınızı her zaman belirli bir yerde bulundurun. Böylece ihtiyacınız olduğunda kolayca bulabilirsiniz. İşiniz bittiğinde tekrar aynı yere bırakın. Aynı evi veya iş yerini paylaştığınız kişileri eşyalarınızın yerini değiştirmemeleri konusunda uyarın.

Gereksiz eşyalardan kurtulun. Eğer koleksiyon yapma alışkanlığınız varsa tekrar düşünün. Üst üste yığılan gereksiz objeler dikkatinizi dağıtıp enerjinizi tüketebilir. Az eşya takip edilecek ve ilgilenilecek daha az şey demektir.

Banyo

Banyonuzda bulunan ve 6 aydan uzun süredir kullanmadığınız hijyen ürünlerini ve son kullanma tarihi geçmiş ilaçları atın.
Her gün kullandığınız eşyaları kolay erişebileceğiniz bir yerde, bir arada tutun. Bunun için ufak bir sepet kullanabilirsiniz.
Daha nadir kullandığınız eşyaları dolap veya raflara düzenli biçimde yerleştirin. Her eşyanın yeri belli olsun, gerekirse etiket kullanın.
Her aile üyesinin hijyen ürünleri için kendine ait bir yeri olsun.
Duş veya küvette kullanılan şeyler için askı veya duvar raflarını kullanabilirsiniz.

Mutfak

Son kullanma tarihi geçmiş veya bozulmuş ürünleri düzenli olarak ayıklayın.
Her gün kullandığınız araçları beraber bir sepet içinde tutabilirsiniz. Daha nadir kullandığınız araç gereçleri kendilerine ait dolap veya çekmecelere düzenli şekilde yerleştirin. Geniş dolap raflarından daha verimli yararlanabilmek için daha ufak sepetler kullanabilirsiniz.
Mutfakla alakalı olmayan eşyaları mutfakta tutmayın.

  1. Elbise Dolabı

    Hiç giymediğiniz kıyafetleri dolabınızdan ayıklayın. Bedeni uymayan veya yıpranmış elbiselerden kurtulun. Ayakkabılarınızı gözden geçirin. Aşınmış, yıpranmış ayakkabılar ayağınızı zorlayabilir veya düşme riskinizi arttırabilir.
    Giydiğiniz, vücudunuza olan ve birbiriyle uyumlu giysileri tutun. Alışveriş yaparken gerçekten kullanacağınız ve ihtiyacınız olan ürünleri satın alın.
    Kıyafetlerinizi günlük rahat kullanım ve iş için birbirinden ayırın. Farklı renk gruplarını ayrı tutarak kıyafet seçmeyi kolaylaştırabilirsiniz.
    Mevsimi geçen kıyafetleri ayrı bir dolapta saklayabilirsiniz. Böylece sürekli kullandığınız dolap rahatlar.
    Çanta, aksesuar gibi elbise dışı nesneleri başka bir yerde tutun.

  2. Evi Toparlamak

    Evinizde sizi en çok rahatsız eden, en düzensiz kısmı belirleyin. Evi toparlamaya oradan başlayarak sırayla diğer odaları halledin.
    Temizlik için dinlenmiş ve hazır olacağınız bir zaman ayırın.
    Gerekirse bir akadaşınız veya yakınınızdan yardım isteyin.
    Birkaç tane kutu/sepet ve bir çöp kovası hazırlayın. Tutmak istediğiniz eşyaları ve çöpe atmak, bağışlamak veya başkasına vermek istediğiniz şeyleri birbirinden ayırın. Çöpleri atın, vermek istediklerinizi verin ve tutmak istediğiniz şeyleri uygun yerlerine yerleştirin.
    Dolap, çekmece ve rafları düzenlerken bulundurdukları şeylere göre etiketlemeyi düşünebilirsiniz.

  3. Çalışma Ortamı

    Yatay yüzeyleri sınırlı tutun. Yüzey arttıkça dikkat dağıtıcı eşyaların birikme olasılığı artar.
    Çekmecelerinizi, raflarınızı, klasörlerinizi etiketleyin. Kullandığınız şeyleri sonra yerlerine geri koyun.
    Ergonomik çalışın. Sandalye, masa ve monitörü vücudunuza uygun pozisiyona getirin. Sandalyede otururken kollarınız dirsekten 90 derece bükülü rahat bir şekilde sarkmalıdır. Önkol ve uyluklar yere paralel olmalıdır. Sırtınız ve baldırlarınız yere dik konumda olmalıdır. Ayağınız yere düz şekilde basmalıdır. Monitöre bakmak için başınızı kaldırmanız veya indirmeniz gerekmemelidir. Karşıya baktığınızda ekranı rahat görebilmelisiniz. Gözleriniz ekranın üst kenarından yaklaşık üçte bir aşağıya odaklanmalıdır. El bilekleriniz klavye ve fare kullanırken düz veya hafif geriye bükülü olmalıdır, içe bükülü olmamalıdır.

Finans ve Evrak İşlerini Organize Etmek

Faturalarınız için otomatik ödeme talimatı verin. Otomatik ödenemeyenler için takviminizde hatırlatıcılar oluşturun. Ödemeleriniz sonucu aldığınız faturaları dosyalayın.

Tek kredi kartı kullanırsanız harcamalarınızı takip etmeniz kolaylaşır. Bütçenizi düzenlemek için uygun bir bilgisayar programı kullanabilirsiniz.

Kağıtları elinize geçtikleri anda saklanması gereken ve atılması gereken olarak ikiye ayırın. Böylece gereksiz kağıt yığınlarının önüne geçebilirsiniz.

Belgeleriniz dosyalara ayırın. Dosyalar için renk kodları veya alfabetik sıralama yapabilirsiniz. Bilgisayar dosyalarınız için de klasörler oluşturun.

Önemli evraklarınız için bir bankada kasa kiralayabilirsiniz veya evinize güvenli bir kasa alabilirsiniz.

Günlük Eşyalar

Yaptığınız özel işler için ayrı çantalar oluşturun. Örneğin iş, gezinti, fizik tedavi, spor gibi aktivitelerde ihtiyaç duyduğunuz şeyler ayrı çantalarda olursa hazırlanıp çıkmanız hızlanır.

Yemek Hazırlama

Yemek hazırlama beyin hasarı geçirmiş biri için zor olabilir. Dikkat eksikliği, unutkanlık gibi sorunlar ocağı açık unutmak gibi riskleri beraberinde getirebilir. Fırın veya ocak açıkken mutlaka bir zamanlayıcı kullanın.

Yemek tariflerini uygulamak zorlaşabilir. Bir malzemeyi kullanıp kullanamadığınızı, kaç ölçü koyduğunuzu unutabilirsiniz. Sıralamada önemli basamakları atlamanız veya yerlerini karıştırmanız da mümkündür. Bununla başa çıkmak için tarifleri en basit basamaklarına ayırın. Başlamadan önce tüm malzemeleri çıkarın ve hazırlayın. Her şeyi kullanacağınız ölçekte daha küçük kap veya tabaklara ayrıştırın. Gereken kadarını ayırdıktan sonra kalanı tekrar yerine yerleştirin. Tarifin bir kopyası üzerinden, her basamağı yaptıkça tik atın. Ekstra dikkat göstermeniz gerektiği için yemek hazırlamak alışık olduğunuzdan uzun sürebilir. Kendinize yeterli zamanı verin. Kahvaltı gibi kısıtlı zamanda hazırlamanız gereken bir öğünde gerekli malzeme ve araçları akşamdan ayırabilirsiniz.

Her hafta yapacağınız yemekleri önceden planlayıp ona göre alışveriş yapın. Yoğun günlerde daha pratik yemekler hazırlayabilir veya önceki günden artanları yiyebilirsiniz.

Alışveriş

Araba kullanmak, park etmek, çok sayıda görsel ve işitsel uyaranın tetikleyebileceği yorgunlukla başa çıkmak, ihtiyaç olan şeyleri hatırlamak alışveriş yapmanın içerdiği bazı güçlüklerdir. Bu güçlükleri aşmak için bazı stratejiler kullanılabilir. Sabah alışveriş yapmak kalabalıklardan kaçınmayı sağlayabilir. Alışverişe çıkmadan önce alınması gereken ürünlerin tam bir listesi yapılmalıdır. En sık gereken şeyleri içeren şablon bir liste oluşturup her alışveriş öncesi bu listenin üzerinden geçerek süreci pratikleştirebilirsiniz. Çok sayıda şeyi aynı anda almak enerjinizi birden tüketiyorsa alışverişlerinizi daha küçük miktarlara ayırın. Gerektiğinde bir yakınınızdan yardım isteyin. İnternet yoluyla marketten evlere servis hizmetleri büyük kolaylık sağlayan yeni bir uygulamadır.

Çamaşır

Çamaşır yıkamak de yemek hazırlamak gibi sağlıklı kişiler için bile yorucu olabilir. Çamaşır makinesi ve kurutucuyu açtığınızda alarmınızı ayarlayın. Makinenin çalıştığı odadaki ışığı açık bırakmak unutmanızı önleyebilir. Müsait zamanınıza göre yıkayacağınız çamaşır miktarını belirleyin. Başladığınız işi bitirin. Yani yıkama, kurutma, ütüleme ve dolaba yerleştirme işlemlerini ertelemeden tek seferde halledin.

Visual Exercises for Brain Injury

İnme veya beyin hasarı nedeniyle görme sorunları yaşayan kişiler için özel egzersiz ve terapi yöntemleri mevcuttur. İnme geçirmiş kişilerde çift görme, bulanık görme, görme alanının bir kesiminde körlük (hemianopsi), odaklanma problemleri gibi çok farklı problemler olabilir. Bu yazıda görme sorunlarını hafifletmeye yardımcı bazı egzersiz ve alıştırmalardan bahsettik. Başlangıçta bir gözü kapatıp her gözü ayrı ayrı çalıştırmak, buna alışınca iki göz açıkken egzersizlere geçmek daha kolay olabilir.

Görme Egzersizleri

  • Hastanın yaklaşık 40 santimetre önünde bir kalem tutun. Kalemi yavaşça sağ-sol ve aşağı-yukarı yönde sırayla hareket ettirin. Hasta başını oynatmadan sadece gözleriyle kalemi takip etmeye çalışmalıdır.
  • Bu defa kalemi hastanın burnuna doğru yavaşça yaklaştırıp uzaklaştırırken takip etmesini isteyin. Kalem burna yaklaşırken göz içe doğru dönmelidir. Egzersizi önce tek göz kapalıyken daha sonra her iki göz açıkken yapabilirsiniz.
  • Eğer hastanın sağ ya da sol görme alanında bozukluk varsa, bir kitabın sayfalarını sorunlu tarafa göre işaretleyin. Örneğin sol görme alanında kayıp olan bir kişi için kitabın satır başlarını kırmızı bir kalemle yukarıdan aşağıya çizgi çekerek işaretleyin. Kırmızı çizgiye bakarak nereden okumaya başlayacağını bulmasını söyleyin. Sağ taraftaki görme alanı azalmış biri içinse satır sonlarını yukarıdan aşağıya kırmızı ile işaretleyebilirsiniz. Böylece hastaya satırı nereye kadar okuması ve nerede aşağı geçmesi gerektiğine yönelik ipucu sağlamış olursunuz.
  • Yakın görmeden uzak görmeye geçiş için kişiden önce yakındaki bir eşyaya, daha sonra da uzaktaki bir eşyaya bakışlarını odaklamasını isteyin. Yavaş ritmde başlayın ve alıştıkça iki nokta arasında gözlerini daha hızlı hareket ettirmesini isteyin.
  • Görme alanında tarama fonksiyonunu geliştirmek için bir paragrafta yer alan tüm “a” harflerini bulmasını isteyebilirsiniz. Görme alanı kaybı yaşayan bir hastada kolaylık sağlamak için yukarıda anlattığımız şekilde satır başı veya satır sonunu işaretleyebilirsiniz.
  • Her iki elinize birer kalem alın ve hastanın karşısına geçin. Bir elinizi diğerine göre daha yakın tutun ve hastadan hangi kalemin daha yakında olduğunu söylemesini isteyin. Görme alanında sorun varsa bu şekilde tespit edebilirsiniz.
  • Kağıda bir şekli veya nesneyi yarım olarak çizin ve hastadan diğer yarısını tamamlamasını isteyin.
  • Görsel takip becerisi gerektiren bilgisayar oyunlarını deneyebilirsiniz.
  • Kelime bulma, noktaları birleştirme gibi bulmacalar oynayın.
  • Odaya birkaç farklı eşya yerleştirerek hastaya bulunduğu yerden bakışlarını gezdirerek bulmasını isteyin.
  • Küçük fontlar zor okunuyorsa daha büyük fontlu yazılar seçebilirsiniz. Bilgisayarlarda fontları büyüten ayarları deneyerek en rahat okunanı bulabilirsiniz.

Home Physical Therapy for Paralyzed Patients

Felçli hastaların evde yapabilecekleri egzersizler iyileşme oranlarını arttırır. İnmeye bağlı felç rehabilitasyonunun odak noktası bol tekrar yapmaktır. Tekrar, inme geçirmiş beynin plastisite özelliği ile kendini yeniden programlamasını sağlamanın ana yoludur. Felçli hastalar evde fizik tedavi yaparken tekrarı arttırmaya yönelik stratejileri uygulamalıdır. Fizik tedavinin başarılı olması için mutlaka hastanede yapılması gerekmez. Yapılan araştırmalar sonucunda tedavinin uygulandığı mekan, hatta felçten sonra geçen zamana kıyasla egzersiz yoğunluğu ve sıklığının sonuçlar üzerinde en etkili bileşen olduğu görülmüştür.

Felç için egzersizlerinizi düzenli yapmalısınız.

Normal egzersizler kaslarınızı güçlendirmeye yöneliktir, felç egzersizleri ise beyninizi eğitmeyi amaçlar. Bunun için felç egzersizleri çok fazla sayıda tekrar içerir. Beynimiz belli duyulara ne kadar çok maruz kalır ve hareketleri yapmaya ne kadar çok çabalarsa o hareketi yapmayı sağlayacak sinir devrelerinin kurulma şansı o derece artar. Her ev fizik tedavi seansında belli hareketleri yüzlerce tekrar yapmanız gerekir.

Mükemmel olmasa da hareketi yapmaya çabalamak iyidir.

Klinisyenler arasında çok sayıda tekrar mı yoksa hareketi doğru yapmak mı daha önemli konusunda tartışmalar devam etmektedir. Bazı klinisyenler yanlış yapılan hareketlerin beyinde yanlış devreler oluşmasına yol açtığına ve iyileşmeyi olumsuz etkilediğine inanır. Diğerleri ise tüm hareketlerin tedavi edici etkisi olduğuna inanır, hiç veya az hareket etmek daha kötüdür der. Hareketleri yanlış yapmak ancak nasıl hareket ettiğinizi umursamaz ve yapabileceğinizin en iyisini yapmaya yoğunlaşmazsanız yararsızdır. Başta çabaladığınız hareketi yanlış yapıyor da olsanız, her tekrarda hatanızı fark edip daha iyisini başarmaya odaklanmanız durumunda beyindeki sinir devreleri de amaca yönelik olarak kendilerini ayarlayacaktır.

El ve kol felci için zorunlu kullanım tedavisini deneyin.

Felçli hastaların evde yapabilecekleri fizik tedavi yöntemlerinden birisi de zorunlu kullanım terapisidir. Zorunlu kullanım tedavisinde sağlam tarafın kullanımı bir sargı veya eldiven ile kısıtlanır. Böylece hasta günlük işlerinde felçli elini kullanmak zorunda kalır. Hasta tüm dikkat ve çabasını felçli kol ve eli üzerinde toplar. Felçli tarafta hiç hareket olmasa bile zorunlu kullanım terapisini denemekte fayda vardır. Günde 6 saat kadar uygulanması durumunda etkili olduğu bilinmektedir.

Elinizi ayna terapisi ile çalıştırın

Ayna terapisi de evde uygulayabileceğiniz basit fakat etkili fizik tedavi yöntemlerindendir. Masa üstü aynasını iki eliniz arasına yerleştirin. Sağlam elinizin aynadaki yansımasına bakarak daha önce öğrendiğiniz rehabiltasyon egzersizlerinizi her iki elinizle birden uygulamaya çalışın. Ayna görüntüsü beyninizde felçli elinizin de sağlam eliniz gibi hareket ettiği algısını oluşturacaktır. Bu algı beyin plastisitesini arttırır ve ince el becerilerinin geri kazanılmasını hızlandırır.

 

Daha iyi sonuçlar almak için zihinsel alıştırmalar yapın.

Zihinsel alıştırma veya mental pratik bir şeyi yaptığınızı hayal etmek demektir. Egzersize başlamadan önce zihninizde uygulayacağınız hareketleri yaptığınızı hayal edin. Hareketi görsel olarak hayal etmeniz fiziksel egzersize benzer şekilde beyin plastisitesini arttırır. Fiziksel egzersizle mental alıştırmaların kombine edilmesi daha iyi sonuçlar elde edilmesini sağlar. Her egzersiz öncesi birkaç dakika zihinsel alıştırma yapmayı ihmal etmeyin.

 

Evde kullanabileceğiniz egzersiz aletleri edinin.

Gerçekten ucuz ve basit birkaç alet edinerek evde yapacağınız fizik tedaviyi hem daha eğlenceli hem de daha verimli hale getirebilirsiniz. Denge tahtası, pilates (Bobath) topları, egzersiz bisikleti, terapi hamurları, ağırlıklar evde kullanabileceğiniz egzersiz araçlarından bazılarıdır.

Sabırlı olun.

Felçli hastaların rehabilitasyon süreci sabır ve kararlılık gerektirir. İyi şeylerin hemen şimdi olmasını arzu ederiz fakat felçte düzelme küçük adımlarla başarılır. Kısa yoldan mucizevi iyileşmeler beklemeyin. Her gün sabırla, tekrar tekrar egzersizlerinize devam etmelisiniz. Günün sonunda belki bir fark hissetmeyeceksiniz ya da çok küçük kazanımlarınız olacak. Ancak her gün disiplinli bir şekilde devam ederseniz haftalar veya aylar içinde iyi yönde değişimler ortaya çıkacaktır.

Doktor ve fizyoterapistinize güvenin.

“Bakalım belki işe yarar” gibi ikircikli düşünceler tedavinize yarar sağlamaz. Doktor ve fizyoterapistinizin yüzlerce felç geçirmiş hastayı tedavi ettiğini ve tüm dünyada onbinlerce felçli hastanın katıldığı bilimsel çalışmalar sonucunda etkisi kanıtlanmış yöntemleri size önerdiğini bilmelisiniz. “İşe yarayana kadar tedavime devam edeceğim” deme kararlılığını gösterin.

Dikkat dağıtıcı şeyleri ortadan kaldırın.

Evde fizik tedavi yaparken çevrenizde farkında olmadığınız dikkat dağıtıcı şeyler olabilir. Örneğin televizyon veya diğer ev sakinlerinin aktiviteleri, siz duymadığınızı sansanız da beyninizi meşgul eder ve dikkatinizi dağıtır. Bu nedenle yaptığınız egzersizlerden maksimum faydayı sağlayamayabilirsiniz. Evde fizik tedavi için mümkün olduğunca sakin bir ortam oluşturmalısınız.

Platonun sizi durdurmasına izin vermeyin.

Hastaneden taburcu olup evde fizik tedaviye başladığınızda plato olarak adlandırılan iyileşme hızınızda yavaşlama fark edebilirsiniz. Bunun motivasyonunuzu bozmasına izin vermeyin. Plato iyileşmenin durması demek değil, iyileşme hızında yavaşlama anlamına gelir. İyileşme siz durduğunuzda durur. Platoyu aşmanın en iyi yolu tedavi yöntemlerinizi çeşitlendirmektir. Farklı uyarılara maruz kalmak beyninizi iyileşmek için tekrar uyaracaktır.

Felcin sizi durdurmasına izin vermeyin.

Umudunuzu canlı tutmak iyileşmek için elzemdir. Kendinizi kısıtlamayın, dışarı çıkın, sosyalleşin. Diğer felçli kişilerle konuşun, hasta derneklerine katılın. Felci yenmeyi başarmış pek çok örnekten ilham alın. Umudunuzu asla yitirmeyin.

Spastisiteyle akıllıca başa çıkın.

Spastisite, yani kaslardaki sertlik ve istemsiz kasılma artışı inmeye bağlı felçte sık görülen bir durumdur. Egzersiz hareketleri spastisitenin azalmasına katkıda bulunur. Pasif germeler ve aktif hareketler beyindeki devreleri yeniden oluşturarak spastisiteyi azaltıcı etki gösterir. Spastisiteniz azaldığı gibi istemli hareketleriniz de sabırlı tedavi ile artacaktır.

 

Brain Edema Symptoms and Treatment

Ödem veya şişlik vücudumuzun hasarlanmalara karşı olan doğal bir cevabıdır. Hasarlı bölgedeki kan damarlarının geçirgenliği artarak, doku içine bağışıklık sistemi hücreleri, protein ve sıvı geçişi olur. Bu sürece ayağımızı burktuktan sonra oluşan şişlik benzeri olaylarla tanık olmuşsunuzdur. Beyin ödemi de benzer bir mekanizma ile olur.

Kimlerde görülür? Neden olur?

  • Travmatik beyin hasarı (düşme, trafik kazası, spor ya da şiddet olaylarına bağlı kafa yaralanmaları)
  • İskemik inme (beyin damarı tıkanıklığı ya da beyne pıhtı atması)
  • Beyin kanaması
  • Beyin tümörü (çevre beyin dokusunu sıkıştırır, dolaşımı bozar, kafa içi basınç artar)
  • Enfeksiyon (enfeksiyonlar bağışıklık sistemi cevabına yol açar, beyin damarlarının geçirgenliği artar, beyin ödemi olur)
  • Akut dağ hastalığı (vücut alışmadan çok yüksek rakıma çıkıldığında oksijen azlığı nedeniyle olur)

Beyin ödemi neden tehlikelidir?

Beyin ödemi çok ciddi ve tehlikeli bir durumdur, çünkü beyin kafatası içinde sabit hacimli bir yerdedir. Sıvı artışı ve ödem olursa şişlik oluşmaya izin verecek fazla boşluk yoktur. Bu durumda kafa içi basınç artmaya başlar. Kan diğer akışkanlar gibi yüksek basınçtan alçak basınca hareket eder. Kafa içi basınç artışı beyne gelen kan akımının azalmasına neden olur. Beyne gelen oksijen azalır. Oksijen yetersizliği beyin hücrelerindeki hasarın artmasına yol açar. Kafa içi basınç çok yükselirse, beyin yapıları mevcut tek açıklık olan omurilik kanalına doğru fıtıklaşma yapabilir ki bu ölüme neden olabilir.

Beyin ödemi hangi şikayetlere yol açar?

  • Baş ağrısı
  • Bulantı
  • Kusma
  • Baş dönmesi
  • Hafıza sorunları
  • Konuşma güçlüğü
  • Nöbetler
  • Görme kaybı
  • Güçsüzlük
  • Bilinç kaybı
  • Solunum durması (beyin fıtığı durumunda)

Beyin ödemi tedavisi nasıl olur?

Kalıcı hasar ya da ölümle sonuçlanabildiğinden beyin ödemine hemen tanı konulmalı ve tedavi başlanmalıdır.

İlaç tedavisi: Eğer ödem nedeni beyinde damar tıkanıklığı ise, hasta gerekli kriterleri karşılıyorsa pıhtı çözücü tedavi verilir. Sıvı miktarını azaltan idrar söktürücü (diüretik) tedavi verilebilir. Kortikosteroidler bağışıklık sistemini baskıladığı için kullanılabilir. Kanın su çekici özelliğini arttıran ilaçlar beyin ödeminin kısa süre için azaltılmasını sağlayabilir.

Cerrahi: Ağır vakalarda kafa içi basıncı azaltmak için ameliyat gerekebilir. Ameliyatta kafatasının bir kısmı kesilip çıkarılabilir, eğer damar çatlamasına bağlı kanama varsa damar onarımı yapılabilir. Kafa içine şant takılarak fazla sıvının boşalması ve basıncın azalması sağlanabilir.